تطبیق و تحلیل صوری آرایههای بهکاررفته در صفحات تزیینِ اولین نسخ خطی قرآن و اناجیل اینسولار | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 64، دی 1401، صفحه 5-21 اصل مقاله (1.86 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.13864.2686 | ||
| نویسندگان | ||
| محبوبه نفری قلعه* 1؛ مهیار اسدی2 | ||
| 1کارشناس ارشد دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران | ||
| 2استادیار گروه نقاشی و مجسمهسازی، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| هنر تزیین و تذهیب کتب مقدس در مسیر تاریخی خود، تحت تأثیر اندیشه و باورهای دینی و همچنین نقشمایههای فرهنگ پیشین خود بوده است. بخش مهمی از کتابآرایی کتب مقدس، به صفحات بدون متن و سرشار از تزیینات و انواع نقوش اختصاصیافته که صفحات تزیین نامیده میشوند. از نمونههای نخستین این صفحات در کتب مقدس، میتوان به اناجیل اینسولار (7 تا 9 میلادی) و نسخ خطی قرآنهای سدههای نخست اسلامی (قرن 9 میلادی) اشاره نمود. با توجه به شباهت ماهوی میان انجیل و قرآن (ازآنجاکه هر دو متن معیار دینی در ادیان ابراهیمی به شمار میروند)، هدف پژوهشِ حاضر تبیین وجوه اشتراک و افتراق میان نقشمایههای صفحات تزیین این نسخ مذهّب بوده و به این سؤال پاسخ میدهد که: «تشابهات و تمایزات صوری در نقوشِ صفحات تزیینِ اولین نسخههای مذهّب قرآن و اناجیل اینسولار کدام است؟» این پژوهش ماهیتاً کیفی بوده و با روشی توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانهای و استفاده از محفوظات موزهها، به تجزیهوتحلیل استنتاجی دادهها پرداخته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که انواع نقوش گیاهی، درهم بافتهها و هندسی (با غلبه خطوط منحنی بر شکسته) در تزیین هر دو نسخه مذهّب اسلامی و مسیحی بهکاررفته و نقوش هندسی مشبک و درهم بافتهها، بیشترین تطابق را با یکدیگر داشتهاند، درحالیکه نقوش حیوانی را تنها میتوان در نسخههای اناجیل یافت. همچنین از تمایزات آشکار میان نقوش نسخههای قرآن و اناجیل، میتوان به نقوش دایرهای سلتی، گرههای سلتی و نقوش مارپیچ و نواری جانورسان در نسخههای خطی اناجیل اینسولار اشاره کرد که در قرآنهای مذهّب وجود ندارد. این تمایز میتواند به تأثیر سبک هنری گذشته نسخههای مسیحی و اسلامی برگردد که بیشترین وجه اشتراک آن در تأثیرپذیری از هنر مصری و قبطی و بارزترین وجه افتراق آن در انعکاس هنر سلت در نسخههای اینسولار پدیدار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صفحات تزیین؛ تذهیب؛ هنر اینسولار؛ انجیل؛ قرآنهای اولیه؛ کتابآرایی | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب (1393)، هفت اصل تزیینی هنر ایران، چاپ اول، تهران، پیکره.
اتینگهاوزن، ریچارد و گرابر، الگ (1379)، هنر و معماری اسلامی، ترجمه یعقوب آژند، چاپ اول، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
دروش، فرانسیس (1379)، مجموعه هنر اسلامی، جلد اول: سبک عباسی، ترجمه پیام بهتاش، چاپ اول، تهران، کارنگ.
رهنورد، زهرا (1386)، کتابآرایی، چاپ اول، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
سلیمی نمین، هاجر (1388)، کتابت و تذهیب در قرآنهای چهار قرن اول، نشریه هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی، دوره 1، شماره 40، صص 52-41.
شایستهفر، مهناز و رزاقی، اعظم السادات (1385)، عناصر تزیینی در هنر کتابآرایی قرآن و انجیل (سده سیزدهم و چهاردهم / هفتم و هشتم)، مطالعات هنر اسلامی، شماره 4، صص 30-7.
شیرازی، ماه منیر (1395)، بررسی تأثیرات متقابل کتابآرایی اسلامی و مسیحی در قرن ششم هجری/ دوازدهم میلادی، کنفرانس بینالمللی پژوهش در هنر، صص 475-457.
قلیزاده اصل، فهیمه (1392)، بررسی تطبیقی زیباییشناسی هنر تذهیب در قرآنهای ایران دوره ایلخانی و مملوکیان مصر، پایاننامه ارشد صنایعدستی، تهران، دانشگاه سوره.
کشمیری، مریم (1396)، تذهیب در ایران: تاریخچه، نقوش و اصطلاحات. چاپ اول، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
لینگز، مارتین (1377)، هنر خط و تذهیب قرآنی. ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی، چاپ اول، تهران، گروس.
محمدحسن، زکی، 1363، تاریخ صنایع ایران پس از اسلام. ترجمه محمدعلی خلیلی. چاپ اول، تهران، اقبال.
Amberdrake, Éowyn ) 2014(, Coptic Knotwork in Manuscript. Retrieved 19 June 2021. https://heraldry.sca.org
Backhouse, Janet (1998) , The Lindisfarne Gospels, London, Phaidon Press.
Calkins, Robert G. (1983), Illuminated Books of the Middle Ages, New York, Cornell University Press.
Carpet Pages (n.d.). Wikipedia. Retrieved 27 September 2019, https://en.wikipedia.org/wiki/Carpet_page.
Cotton MS Nero D IV ( n.d.). The British Library, Manuscript Display. Retrieved 19 June 2021. http://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=cotton_ms_nero_d_iv
Guilmain, Jacques (1985), The Composition of the First Cross page of the Lindisfarne Gospels: 'Square Schematism'and the Hiberno-Saxon Aesthetic, The Art Bulletin, 67, 535-547.
Hull, Derek, 2003, Celtic and Anglo-Saxon Art: Geometric Aspects, Liverpool, Liverpool University Press.
Idem (1987), The Geometry of the Cross-Carpet Pages in the Lindisfarne Gospels. Speculum, 62, 21-52.
Kruta, Venceslas (2015), Celtic Art, London, Phaidon Press.
Lindisfarne Gospels (n.d.). The British Library. Retrieved 3 November 2019, https://www.bl.uk/collection-items/lindisfarne-gospels.
Mushaf DM 1 (n.d.). The Digital Muṣḥaf. Retrieved 11August. 2019. http://iiif.bodleian.ox.ac.uk/digitalmanuscriptstoolkit/mushaf.
The Book of Durrow (n.d.). Google Arts and Culture. Retrieved 9 July 2019, https://g.co/arts/HWr1MJsVGnJcWpnk6. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,433 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,135 |
||