شیوه مشارکت عناصر معماری در انتقال معنی "صدق" در نگاره "گریز یوسف از زلیخا" اثر کمال الدین بهزاد | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 57-73 اصل مقاله (714.53 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14007.2705 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا باوندیان* | ||
| استادیار دانشکده هنر دانشگاه نیشابور، گروه پژوهش هنر | ||
| چکیده | ||
| نگاره "گریز یوسف از زلیخا" اثر کمال الدین بهزاد ازجمله آثار برجسته دوره تیموری است که ویژگیها و لایههای مختلف هنری و معنایی دارد؛ این نگاره ملهم ومحصولِ تبیینِ ذوقی یکی از قصههای قرآنی وبرخوردار از گفتمان اسلامی عرفانی است.برغم این که مطالعات بسیاری از مناظر معرفت شناختی، تاریخی، هنری و عرفانی پیرامون آن انجام گردیده بااین همه هنوز بسیاری از زاویههای آن واکاوی نشده است. یکی ازوجوه پنهان این اثر اهتمام خلاقانه نگارگر در انتقال یکی از بنیادی ترین ارکان عرفان اسلامی – یعنی صدق- است. صدق در ادبستان هنر و عرفان اسباب تعالی است. اهداف این تحقیق تدقیق در سامانههای معناشناختی و خلاقیتهای منحصر به فرد بهزاد در نگاره مذکور ونمایاندن دغدغههای خاص اعتقادی و هنری اوست. مهمترین سؤال این تحقیق آن است که هنرمند عناصر معماری را چگونه در انتقالِ مضمون صدق فراخوانده و مشارکت داده است؟ به نظر می رسد که نگارگری برای وی ابزاری برای ابرازهای عرفانی هم بوده ودر این راستا از دلالتهای معنایی عناصر معماری در ارتقاء وجوه محتوایی و فنی اثر بهره بسیاری برده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و شیوه گردآوری دادهها اسنادی وکتابخانهای است. یافتههای این تحقیق نشان داده است که نگارگر با فرزانگی و فراستی خاص از عناصر معماری درانتقال مضمون صدق همچون افضل فضائل بهره برده و با اعطای دلالتهای معنایی ویژه به اشیاء و امور متعارف در راستای حسن تأثیرگذاری پیام نگاره، گامهای نوظهوری برداشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نگاره یوسف و زلیخا؛ صدق در عرفان؛ معماری تیموریان؛ کمال الدین بهزاد؛ مکتب هرات | ||
| مراجع | ||
|
آریان، قمر(1382)، کمال الدین بهزاد، تهران، انتشارات هیرمند
آژند، یعقوب(1387)، مکتب نگارگری هرات، تهران: فرهنگستان هنر
اسکندری تربقان، ایرج(1384)،" هماهنگی طرح و تفکردر آثار کمال الدین بهزاد"، رساله دکتری پژوهش هنر،تهران، دانشگاه هنر
اشرفی، احمد؛ میرجعفری، حسین(1389)،" زمینههای پیدایش مکتب هنری هرات در عصر تیموری و چگونگی انتقال مواریث آن به عصر صفوی"، پژوهشنامه تاریخ، سال پنجم، شماره 18 صص 162-148
الجوزی، ابو عبدالله محمد بن ابی بکر الدمشقی(1425 ق)، مدارج السالکین بین منازل ایاک نعبدو ایاک نستعین، بیروت، داراکتب العلمیه الخرکوشی، ابوسعید عبدالملک بن محمد(1427ق)، تهذیب الاسرار فی اصول التصوف، بیروت، دارالکتب العلمیه
الرازی، محمد بن ابوبکر(1422 ق)، حدائق الحقائق، قاهره، مکتب الثقافه الدینیه
اعرابی، الهام(1380)،" سیری بر نگاره سازی ایرانی از دوره مغول تا دوران پایان صفوی"،پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشکده هنر و معماری
برهانی فر، سحر و دیگران (1395)، "انتقال معنای اثر نقاشی در معماری، بازگویی معنای اثر نقاشی مادام دوسون ویل و مجموعه استودیو در معماری خانه دیوار"،باغ نظر، سال چهاردهم، شماره 46، فروردین1396 صص 64-51
پوگاچنکووا، گالینا آناتولینا (1367)، شاهکارهای معماری آسیای میانه، سدههای چهاردهم وپانزدهم میلادی، مترجم :سید داوود طباطبایی، تهران، انتشارات فرهنگستان هنر
تجویدی، اکبر(1352)، نقاشی ایرانی از کهن ترین روزگار تا دوران صفویان، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و هنر
جمشیدی کوهساری، معصومه (1389)،" وضعیت هنر معماری در دوره تیموریان"، فرهنگ و پژوهش، شماره 7 صص 85-20
جعفری، پرستو(۱۳۸۷)،" نقاشی ایران از دوره تیموری تا پایان قاجار"، کتاب ماه( هنر )،ش ۱۲۶صص ۶۰ – ۷۰
جوادی، شهره(1385)،بررسی جایگاه هنر دردوره صفوی، باغ نظر،دوره س شماره 5 صص 18-6
حسینی(ژرفا)، ابوالقاسم(1377)، مبانی هنری قصههای قرآن، تهران، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما
خراز، ابوسعید احمد بن عیسی(1421 ق)، کتاب الصدق اوالطریق السالمه، بیروت، دارالکتب العلمیه
خزاعی،میثم(1390)،" پنجره؛ به مثابه نظرگاه در نگارگری ایرانی( دوره تیموری و صفوی)"، پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر
رسولی، ندا(1379)،"سیرتحولتاریخیهنر نقاشی درعصر تیموری"،پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز
شاطری، لعل(1395)،" تأثیر ثبات فرهنگی هرات عصر تیموری بر پیشرفت اهل ادب و هنر"، فصلنامه تاریخ نو، سال ششم، شماره پانزدهم، تابستان 1395صص 158-137
شایسته فر، مهناز(1383)، بررسی معماری موجود در نگارههای دوران تیموری و صفوی، نشریه مطالعات هنراسلامی، پیاپی1(پاییز و زمستان 1383) صص 88-61
شایسته فر،مهناز(1382)،"ابزار خنیاگری در نگارگری دوران تیموری"،کتاب ماه هنر، ش ۶۵، ۶۶، (بهمن و اسفند ۱۳۸۲): صص ۶۸ – ۷۲
شبیرینژاد، عبدالهادی(1383)،"تصویرگری انسان در ایران (از تیموری تا صفوی)"، پایاننامهکارشناسی ارشدتصویرسازی. دانشگاه آزاد اسلامی. واحد تهران مرکزی. دانشکده هنر و معماری
شهرآبادی، مجتبی و ظریفیان صالح مکرم، رویا،1394،زمینههای اقتصادی شکوفایی هنر در مکتب هرات، همایش ملی نقش خراسان درشکوفایی هنر اسلامی،مشهد
شیرازی، علی اصغر(1382)،" شکوه معماری در آثار کمال الدین بهزاد، هنرنامه، شماره 18 صص118-99
صادقی، ویدا و علی بامداد(۱۳۹۷)، ماهیت مینیاتور (نگارگری) در معماری ایرانی، سومین کنفرانس بین المللی عمران، معماری و طراحی شهری، تبریز، دبیرخانه دایمی کنفرانس -دانشگاه میعاد با همکاری دانشگاه هنر اسلامی تبریز-دانشگاه خوارزمی- دانشگاه شهرکرد
صوابی، عبدالناصر (1394)، اغوای یوسف: تجزیه و تحلیل تابلوی گریز یوسف از زلیخا، اثر استاد کمالالدین بهزاد هراتی، ایران نامه، سال 30، شماره4، صص 276- 294.
زرین ایل، مهدی؛ کارگر جهرمی، وحید(1391)،" نگارگری ایران در دوران تیموری (عصر طلایی نگارگری ایران)، نیمسال نامه، تاریخ نو، شماره چهارم صص136-143
زمانی،احسان (1388)،" نقش متقابل هنر و منظرپردازی و نگارگری ایرانی"، شماره 132،صص 91-80
فرجاللهیراد، امیر (1395)، معماری مکتب هرات [کتاب]/.تهران: امیر فرج الهی راد
فروتن، منوچهر (1384)،" زبان معمارانه نگارههای ایرانی، بررسی ویژگیهای نگارههای ایرانی به عنوان اسناد تاریخی معماری اسلامی ایران"، نشریه هویت شهر، سال 14، شماره 9 صص142-131
فیلیزاده، ستاره (1382)،" بررسی موضوعی نگارگری تیموریان: بسترهای فرهنگی و اجتماعی،پایاننامه دانشگاه آزاد تهران مرکز، دانشکده هنر و معماری
قاضی زاده، خشایار(1382)،" هندسه پنهان"، مندرج در یادنامه کمال الدین بهزاد( مجموعه مقالات)، به اهتمام عبدالمجید حسینی راد، فرهنگستان هنر
کاشانی، عزالدین محمود بن علی،بی تا، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه،تهران، انتشارات هما
کاوسی،ولی الله (1388)، زمینههای توسعه هنر در دوره تیموریان،آینه خیال، شماره 12 صص 27-24
گری، بازل(1385)، نقاشی ایران، ترجمه عربعلی شروه، تهران، انتشارات دنیای نو
ندرلو، مصطفی؛ پورعلی اکبر، مریم(1368)،" ساختار تصویری و طراحی(دیزاین) کتب کهن شاهنامه بایسنقری و هفت اورنگ جامی"، دوره دوم، شماره 3، صص 93-77
نعیمی،علیاحمد(1353)، خطاطان و نقاشان هرات از ادوار تیموری تا نخستین سالگرد جمهوری، هرات: مطبعه دولتی هرات
Bahari. Ebadollah,(1997). Behzad. London. Victoria House. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,424 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 818 |
||
