تحلیل انتقادی گفتمان مسلط بر بازنمایی مولوی در نسخه ثواقب المناقب (برمبنای نظریه فرکلاف) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 18، شماره 65، فروردین 1402، صفحه 59-73 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14350.2750 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه مهرابی* 1؛ سید سعید سید احمدی زاویه2 | ||
| 1دانشجوی دکتری تاریخ تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، دانشگاه هنر تهران | ||
| 2دانشیار دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر تهران | ||
| چکیده | ||
| نگارگری به عنوان هنری که در دوره پیشامدرن همواره در خدمت شاهان و حامیان قدرتمند بوده، رسانهای برای بازنمایی پدیدهها تحت تاثیر گفتمانهای غالب است. در این پژوهش که با هدف واکاوی تاثیر گفتمانهای مسلط بر تصویرگری شخصیت مولوی در نسخه ثواقب المناقب به منظور رسیدن به درکی بهتر از سازوکارهای نقاشانه و تاثیر و تاثر آنها در مواجهه با جریانهای فرهنگی و اجتماعی صورت گرفت، کلیت پژوهش حول پاسخگویی به این سؤالات شکل گرفت که: 1. نگارههای نسخه ثواقب المناقب تهیه شده در مکتب بغداد عثمانی، از چه موضوعی و از چه موضعی سخن میگویند؟ و 2. آرایش عناصر بصری در این تصاویر چگونه شکل گرفته و پیام ایدئولوژیک در این آثار چگونه بیان تصویری پیدا کرده است؟ پژوهش حاضر با روشی توصیفی تحلیلی انجام شده و دادههای مورد نیاز آن با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بهره گیری از منابع دست اول تهیه شد. اطلاعات بدست آمده در این پژوهش بر مبنای نظریه تحلیل گفتمان فرکلاف مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و درنهایت بدین نتیجه رهنمون شد که موضع حامیان نسخه ثواقب المناقب و بهتبع آن تولیدکنندگان و تصویرگران این نسخه، میانجیگری بین دو گفتمان تشیع و تسنن بوده و موضوعی که کتاب سعی دارد بدان پرداخته و آن را برجسته کند، نقش شگرف و انکارناپذیر مولوی در برقراری تعامل بین دو گفتمان مذکور است. در این راه ترکیببندی استعلایی نگارهها، جایگاه مولوی در هر نگاره، نسبت اندازههای او به سایر افراد، کل تصویر و حتی نسبت سر به تن او، بهرهگیری از رنگهای نمادین ازجمله عناصر بصریای بودند که هنرمندان به کار گرفته تا بر علو درجه مولوی، نقش مؤثر وی در گفتمانهای تصوف، تشیع و تسنن، جایگاه او نزد همگان تأکید کنند که همه اینها حامل پیام ایدئولوژیک سیادت مولویه و بهحق بودن ایشان هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نگارگری؛ مکتب بغداد عثمانی؛ تحلیل گفتمان؛ فرکلاف؛ ثواقب المناقب؛ مولوی | ||
| مراجع | ||
|
ابوالحسن تنهایی، حسین، راود راد، اعظم، مریدی، محمد رضا، 1389، تحلیل گفتمان هنر خاورمیانه: بررسی شکلگیری قواعد هنری در جامعه نقاشی معاصر ایران، جامعهشناسی هنر و ادبیات، دوره 2، شماره 2، پاییز و زمستان 1389، صفحه 7-40.
افلاکی، شمسالدین احمد، 1362، مناقب العارفین، تصحیحات، حواشی و تعلیقات: تحسین یازیجی، تهران، دنیای کتاب.
باربر، نوئل، 1365، فرمانروایان شاخ زرین؛ از سلیمان قانونی تا آتاتورک، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، نشر گفتار.
جعفری دهکردی، ناهید، 1398، نگاره و نگاشته فضولی؛ میراث مشترک بینافرهنگی شرق. پژوهش نامه گرافیک نقاشی، 2(3)، 85-98.
جوانی، علیاصغر، مظفر، فرهنگ، فرخ فر، فرزانه، محمودی، اکرم، 1397، فرم گرایی نگارههای نسخه ثواقب المناقب شاهکار نگارگری مکتب بغداد قرن دهم هجری، مجله مطالعات هنر اسلامی، بهار، دوره 14، شماره 29، 144-171.
حجازی نسرین، 1396، تحلیل تطبیقی و بینا رشتهای متن و تصویر در کتاب ثواقب المناقب، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی.
ریاحی، محمدامین، 1369، زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی، بیجا، پاژنگ.
شایسته فر، مهناز، 1388، مکتب نگارگری بغداد با تأکید بر مضامین شیعی، مجله مطالعات هنر اسلامی، بهار و تابستان، شماره 10، 59-76.
فتوحی، محمود، وفایی، محمد افشین، 1391، تحلیل انتقادی زندگینامههای مولوی، مجله بخارا، سال پانزدهم، شماره 89-90، مهر، 29-53.
فرخ فر، فرزانه، خزایی، محمد، حاتم، غلامعلی، 1391، نگارگری عثمانی با رویکرد به دستاوردهای هنری ایران (بررسی تطبیقی نگارگری عثمانی و نگارگری ایران نیمه نخست قرن دهم هجری)، نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، 4(49)، 19-30.
فرخ فر، فرزانه، 1395، نقش ایرانیان در توسعه مکتب کتابآرایی بغداد عثمانی، مجله مطالعات تاریخ اسلام سال هشتم، شماره 30، پاییز، 139-158.
فرکلاف، نورمن، 1379، تحلیل انتقادی گفتمان، مترجمان فاطمه شایسته پیران، شعبان علی بهرام پور، رضا ذوق دار مقدم، رامین کریمیان، پیروز ایزدی، محمود نیستانی، محمدجواد غلامرضا کاشی، ویراستاران محمد نبوی و مهران مهاجر، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
گولپینارلی، عبدالباقی، 1363، مولانا جلالالدین، ترجمه: توفیق هاشمپور سبحانی، تهران، بیجا.
ماه وان، فاطمه،1396، تصویر زندگی مولوی در نگارههای ثواقب المناقب، سومین همایش متن پژوهی ادبی (نگاهی تازه به آثار مولانا)، تهران.
محمودی، اکرم،1397،نسخه مصور ثواقب المناقب اولیاء االله کتابخانه مورگان،منتخب مکتب نگارگری بغداد قرن دهم و یازدهم هجری،همایش ملی جلوههای هنر ایرانی اسلامی در فرهنگ،علوم و اسناد،رشت.
نامور مطلق، بهمن، 1395، بینامتنیت از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم، تهران، سخن.
نوشاهی، عارف، 1380، ثواقب المناقب اولیاءالله: مأخذی فراموششده درباره مولانا و مولویه، مجله معارف، دوره هجدهم، شماره 3، مرداد، 58-74.
Fairclough, Norman, 2010, Critical Discourse Analysis: the Critical Study of Language, New York: Routledge.
Felmming, B, 1996, Turkish Religious Miniatures and Album Leaves, Dreaming of Paradise, Islamic Art from Collection of the Museum of Ethnology, Rotterdam: Materill & Snoech.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/53#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/50#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/54#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/35#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/34#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/38#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/41#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/39#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/32#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/33#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/46#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/43#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/36#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/30#, Retrieved July 3,2021.
https://www.themorgan.org/collection/treasures-of-islamic-manuscript-painting/31#, Retrieved July 3,2021. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,022 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 752 |
||
