تحلیلی بر صُور تحول در هنر فلزکاری دوره صفوی (با تأکید بر کاسهها و جامها) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 64، دی 1401، صفحه 127-141 اصل مقاله (1.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.14281.2737 | ||
| نویسندگان | ||
| فروغ عموئیان* 1؛ حسن بلخاری قهی2؛ یعقوب آژند2 | ||
| 1دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران | ||
| 2استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| هنر فلزکاری یکی از شاخههای مهم در هنرهای صناعی محسوب میشود که با توجه به پیشینه طولانی آن در ساخت و تولید در بازههای تاریخی مختلف، تغییرات متعدد و قابلتوجهی داشته است. این تغییرات در دوره صفوی بهصورت مشخص و تحت تأثیر عوامل مؤثر بر ساختار حکومت و اجتماع، قالب منسجم و متفاوتی به خود گرفت. آنچه در پژوهش پیش رو مورد تحلیل قرارگرفته، واکاوی تأثیر مؤلفههای تحول بر اشیای فلزی با تأکید بر کاسهها و جامها است. هدف از این تحقیق مشخص نمودن ارکان تغییر و تحول در ساختار فرم و کارکرد هنر فلزکاری در بستر دو رویکرد مهم دوره صفوی یعنی مذهبی و اجتماعی؛ همچنین راستی آزمایی محتوای معنادار و یکپارچه در هنر فلزکاری این دوره در کاسهها و جامهای فلزی است. سؤالات طرحشده بدین شرح است: 1. تأثیرات رویکردهای مذهبی و اجتماعی بر فلزکاری دوره صفویه چگونه تبیین میگردد؟ 2. شکل تحول در قالب فرم و عملکرد اشیای فلزی دوره صفویه حاوی چه مضامینی است؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و شیوه انتخاب نمونه و تحلیل دادهها منتج از دادههای کتابخانهای و نمونههای موزهای است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد تبیین تحول تحت تأثیر شاخص مذهبی در دوره صفوی به شکل مضامین شیعی در کتیبهها و نقوش، آشکار میگردد. درعینحال، شاخص اجتماعی نشان داد مضامین ایران باستان در نزد اصناف و صنعتگران در فرم و معنا بروز نموده است؛ اما آنچه این نتایج را به سمت شکل متفاوتی در اشیای فلزی این دوره سوق میدهد، عملکرد معنایی مشابه در اشیایی است که بهظاهر در فرم و کارکرد متفاوت هستند. لایههای عمیقتر محتوای معنادار در مقاطع مختلف تاریخی بهویژه دوره صفوی قابل واکاوی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر فلزکاری؛ اشیاء فلزی؛ کاسه فلزی؛ مضامین شیعی؛ تحول؛ صفوی | ||
| مراجع | ||
|
اتینگهاوزن، ریچارد و گرابر، الگ (1378)، هنر و معماری اسلامی، یعقوب آژند، تهران: انتشارات سمت.
اتینگهاوزن، ریچارد و یارشاطر، احسان (1379)، اوجهای درخشان هنر ایران، هرمز عبداللهی و رویین پاکباز، تهران: نشر آگاه.
اسکارچیا، جان روبرتو (1384)، تاریخ هنر ایران (10)؛ هنر صفوی، زند و قاجار، یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.
آموزگار، ژاله (1388)، تاریخ اساطیری ایران، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات سمت.
بلوکباشی، علی (1381)، باطلالسحر، در: دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، جلد یازدهم، صص 190-194.
بهار، مهرداد (1397)، جستاری چند در فرهنگ ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات آگاه.
بهار، مهرداد (1362)، پژوهشی در اساطیر ایران، پاره نخست، چاپ اول، تهران: انتشارات توس.
پازوکی، شهرام (1386)، معنای صنعت در حکمت اسلامی، خردنامه صدرا، شماره 48، 95-106.
پوپ، آرتور و اکرمن، فیلیس (1387)، سیری در هنر ایران، ج 1، سیروس پرهام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پورصالح امیری، مریم (1396)، تاریخ طلسم و تعویذ در ایران (با بررسی منتخبی از آثار موزهای)، قم: انتشارات دلیل ما.
توحیدی، فایق (1386)، مبانی فلزکاری، نگارگری، سفالگری، بافتهها و منسوجات، معماری، خط و کتابت، تهران: نشر سمیرا.
دانشپژوه، محمدتقی و افشار، ایرج (1344)، نشریه نسخههای خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران (دفتر چهارم)، تهران: دانشگاه تهران.
دهمشگی، جلیل و جانزاده، علی (1366)، جلوههای هنر در اصفهان، تهران: انتشارات جانزاده.
دینوری، احمدبن داوود (1381)، اخبار الطوال، محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
رنجبر، مقصود (1384)، معرفی و نقد کتاب تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، خرداد و تیر، 92-95.
زکی، محمدحسن (1366)، تاریخ صنایع ایران، محمدعلی خلیلی، چاپ اول، تهران: انتشارات اقبال.
شایگان، داریوش (1374)، هانری کربن؛ آفاق تفکر معنوی در اسلام ایرانی، باقر پرهام، تهران: انتشارات فروزان.
شیمل، آنه ماری (1395)، راز اعداد، فاطمه توفیقی، چاپ هشتم، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
فریه، رونالد، و (1374)، هنرهای ایران، پرویز مرزبان، تهران: انتشارات فرزان روز.
فیض کاشانی (1371)، الفت نامه؛ در ده رساله، به اهتمام رسول جعفریان، اصفهان، 201-219.
لمبتن، آن (1396)، تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، یعقوب آژند، تهران: نشر نی.
مرتضوی، محمد (1387)، اهمیت ظروف مسی قلع اندود در فلزکاری دوره صفوی، مجموعه مقالات هنرهای صناعی؛ گردهمایی مکتب اصفهان، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
مسکوب، شاهرخ (1385)، هویت ایرانی و زبان فارسی، چاپ پنجم، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
ملیکیان شیروانی، اسدالله سورن (1388)، دعاها و اشعار روی برنزهای صفوی، در: هنر و معماری صفویه، شیلا کنبی، مزدا موحد، تهران: فرهنگستان هنر، ص 161-173.
منشی، اسکندربیک (1350)، تاریخ عالمآرای عباسی، به تصحیح ایرج افشار، تهران: انتشارات امیرکبیر.
ورجاوند، پرویز. 1378، پیشرفت و توسعه بر بنیاد هویت فرهنگی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
Collins, R. 2000, The Sociology of Philosophies, A Global of Intellectual Change, USA: Harvard University Press.
Dale,S.F. 2010, The Muslim Empires of the Ottomans, Safavids and Mughals, UK: Cambridge University Press.
Herbert, T.1928, Travelsin Persia 1627-29, London.
Melikian-chirvani, A.S. 1982, Islamic Metalwork from the Iranian World 8th-18th Centuries, London: Victoria and Albert Museum Catalogue, First(ed).
Nasr, S.H. 1974, Religion in Safavid Persia, Iranian Studies, 7:1-2, 271-286.
Necipoglu, G. 1995, The Topkapi Scroll- Geometry and Ornament in Islamic Architecture, USA: Sketchbooks& Albums.
Perry, E. 2010, The Rise of Shi'ism in Iran, Cross-Sections Journal, Vol.6, 121-136.
Rogers, M.J. & Ward, R.M. 1988, Topkapi Sarayi hazineleri Muhtesem Suleyman Cagl, Berlin: Staarliche Museum Preubischer kulturbesitz, Museum fur Islami Schekunst.
Roxburgh, D. 2001, Prefacing the Image: The Writing of Art History in Sixteenth-Century Iran, Islamic Art and Architecture: Supplements to Muqarnas, Vol. 9, Brill, Leiden, pp 230-240.
Savage-Smith, E. 1997, Sience, tools and Magic: The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art Volume XII, Oxford University Press.
Schimmel, A. 1984, Calligraphy and The Islamic Culture, New York: New York University Press.
Soucek, P. 2004, Calligraphy in the Safavid Period 1501-1576, in: Thompson, J. And Canby, S.R. Hunt For Paradise: Court Arts of Safavid Iran (Milan: Skira 2003)
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,421 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3,461 |
||