مطالعه تطبیقی ریختشناسانه قندیلهای شیشهای ایران و مصر در قرنهای 7-3 ه.ق | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 63، مهر 1401، صفحه 143-155 اصل مقاله (751.32 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.13545.2645 | ||
| نویسندگان | ||
| معصومه زمانی سعدآبادی1؛ فرنوش شمیلی* 2 | ||
| 1دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| 2استادیار دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. تبریز. ایران. | ||
| چکیده | ||
| شیشهگری از جمله هنرهای ارزنده سرزمینهای ایران و مصر است که پیشینه آن به هزاران سال پیش میرسد. این هنر در طول دوران اسلامی با برخورداری از پیشینه تاریخی و هنری غنی وارد مرحله نوینی شد، به طوری که قرنهای 7-3 ه.ق از مهمترین عصرهای شیشهگری دوران اسلامی ایران و مصر محسوب میشود. با وجود پیشینه پربار هنر شیشهگری ایران و مصر مطالعات در این حوزه کمتر مورد توجه واقع شده است. از اینرو پژوهش حاضر در نظر دارد به مطالعه و بررسی تطبیقی نمونه قندیلهای شیشهای دوره اسلامی ایران و مصر بپردازد. شناخت بخشی از آثار شیشهای این سرزمینها و دستیابی به تشابه و تباینهای آن با تمرکز بر بررسی عناصر تشکیل دهنده، فرم و ساختار کلی اجزا، نقوش و تزیینات تحت عنوان ریختشناسی هدف این پژوهش میباشد. بنابراین پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسشهاست؛ 1- قندیلهای شیشهای ایران و مصر به لحاظ ریختشناسانه دارای چه ویژگیهای بصری هستند؟ 2- وجوه تفاوت و تشابه در ریخت قندیلهای شیشهای سرزمینهای ایران و مصر در قرنهای 7-3 ه.ق کدام است؟ روش این تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانهای است. نتایج حاکی از آن است قندیلهای شیشهای ایران و مصر از عناصر ثابت بدنه، گردن، پایه و حلقه آویز و عناصر متغیر تزیینات و نقوش تشکیل یافتهاند. فرم بدنه قندیلهای شیشهای مورد مطالعه گلدانی و شلجمی-کروی بوده و فرم گردن، استوانهای و شیپوری است. پایه نیز در دو حالت مسطح و مرتفع توسط هنرمند شیشهگر در نظر گرفته شده است. حلقههای آویز شیشهای در انواع مختلف بر روی بدنه و یا دهانه قندیلهای شیشهای مذکور افزوده شده است. با وجود شباهتهایی در ریخت قندیلهای شیشهای ایران و مصر، تفاوتهایی در اجزای تشکیلدهنده آنها اعم از عناصر ثابت و متغیر سبب تمایز قندیلهای شیشهای دو سرزمین ایران و مصر گشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ریختشناسی؛ شیشهگری دوران اسلامی؛ شیشهگری ایران و مصر؛ قندیلهای شیشهای؛ فرم و تزیینات | ||
| مراجع | ||
|
آسا برگر، آرتور. (1379). نقد فرهنگی. ترجمه حمیرا مشیر زاده. تهران: باز.
بیات، عزیزالله. (1388). کلیات تاریخ تطبیقی ایران. چ دوم. تهران: امیر کبیر.
پارسا، سید احمد و لاله صلواتی. (۱۳۸۹). "ریخت شناسی حکایتهای کلیله و دمنه نصرالله منشی". بوستان ادب دانشگاه شیراز. سال دوم. دوره ۶. ش ۴. صص ۷۷-۴۷.
پراپ، ولادیمیر. (1368). ریخت شناسی قصههای پریان. ترجمه فریدون بدرهای. چ اول. تهران: طوس.
پراپ، ولادیمیر. (۱۳۸۶). ریخت شناسی قصههای پریان. ترجمه فریدون بدرهای. چ دوم. تهران: توس.
پرایس، کریستین. (1364). تاریخ هنر اسلامی، ترجمه مسعود رجبنیا، چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پوپ، آرتر آپم. (1390). سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. جلد پانزدهم؛ پیوستها و تعلیقات. تهران: علمی و فرهنگی.
خدیش، پگاه. (۱۳۹۱). ریخت شناسی افسانههای جادویی ایرانی. چ دوم. تهران: علمی و فرهنگی.
دیماند، موریس اسون. (1389). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمه عبدالله فریار. چ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
سرامی، قدمعلی. (1368). از رنگ گل تا رنج خار (شکل شناسی قصههای شاهنامه). تهران: علمی و فرهنگی.
عطار زاده، عبدالکریم. (1396). مجموعه هنر در تمدن اسلامی. تهران: سمت.
علام، نعمت اسماعیل. (1386). هنرهای خاورمیانه در دوران اسلامی. ترجمه عباسعلی تفضلی. چ دوم. مشهد: به نشر.
علی اکبرزاده کرد مهینی، هلن. (۱۳۷۳). شیشه مجموعه مرز بازرگان. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
فوکایی، شینجی. (1371). شیشه ایرانی. ترجمه آرمان شیشهگر. تهران: میراث فرهنگی.
کونل، ارنست. (1384). هنر اسلامی. ترجمه هوشنگ طاهری، چاپ پنجم. تهران: انتشارات طوس.
گلاک، جی و کارل پنتون. (1385). سیری در صنایع دستی ایران.
گلداشتاین، سیدنیام. (۱۳۸۷). کارهای شیشه؛ مجموعه هنرهای اسلامی گردآوری ناصر خلیلی. جلد 10. تهران: کارنگ.
گلدمن، لوسین. (1369). نقد تکوینی. ترجمه محمدتقی غیاثی. چ چهارم. تهران: بزرگ مهر.
مالونی، فرانسیس جوزف ترنس. (1379). صنعت شیشه. ترجمه محمد رمضانی. تهران: گوتنبرگ.
معطوفی، اسدالله. (۱۳۹۳). سفال و شیشه شهر تاریخی گرگان (جرجان). تهران: فروهر.
مونس، حسین. (1385). اطلس تاریخ اسلام. چ سوم. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
ناصر خسرو قبادیانی، ابو معین. (1362). جامع الحکمتین. تصحیح محمد معین و هانری کربن. تهران: طهوری.
نصری اشرفی، جهانگیر. (1388). تاریخ هنر ایران. تهران: آرون.
Carboni, Stefano & David Whitehouse. (2001). Glass of the Sultans. New York: The Metropolitan.
Carboni, Stefano. (2001). Glass from Islamic Lands. UK: Thames & Hudson.
Page, Jutta-Annette. (2006). The Art of Glass. London: Toledo Museum of Art.
Tait, Hugh. (1991). Five Thousand Years of Glass. New York: The Trustees of the British- Museum.
Kroger, Jens. (1995). Nishapur Glass of the Early Islamic Period. New York: The Metropolitan Museum of Art. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,144 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 908 |
||