تحلیل ویژگیهای شخصیتپردازی در نگارههای شاهنامه تهماسبی | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 16، شماره 57، فروردین 1400، صفحه 45-61 اصل مقاله (1.53 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2020.4962.2357 | ||
| نویسندگان | ||
| فریبا معصومی پور* 1؛ فرزانه فرخ فر2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسارشد تصویرسازی، دانشگاه نیشابور | ||
| 2استادیار دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور | ||
| چکیده | ||
| نیمه نخست قرن دهم ه.ق، از مهمترین ادوار فرهنگی هنری ایران به شمار میرود که نگارگری در آن رشد بیسابقهای یافت. شاه تهماسب اول صفوی که شیفتهی هنر نگارگری بود، پس از رسیدن به سلطنت به حمایت نگارگران پرداخت و هنرمندان زیادی را از مکاتب هرات تیموری و تبریز و شیراز ترکمان به خدمت گرفت؛ اینگونه بود که یکی از درخشانترین مکاتب نگارگری ایران در تبریز رونق یافت. شاهنامه تهماسبی از آثار ممتاز این دوره است که تکمیل آن دهها سال به طول انجامید. از ویژگیهای قابل توجه این نسخه، تنوع در شخصیتپردازی است که ناشی از رویکردهای متنی، تحولات هنری، نوآوری و خلاقیت هنرمندان و حمایت شدید دربار بوده و در به تصویر کشیدن شخصیتهای شاهنامه تاثیرگذار بوده است. هدف از این پژوهش، شناسایی ویژگیهای کیفی و تنوع گونههای مختلف شخصیتپردازی در نگارههای شاهنامه تهماسبی است. پرسش این است: چه ویژگیهای کیفی در شخصیتپردازی نگارههای شاهنامه تهماسبی به کار رفته است؟ این پژوهش، به روش تاریخی-تحلیلی انجام پذیرفته و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانهای-اسنادی و تجزیه و تحلیلِ آن بر پایه مطالعات کیفی است. بدینسان جامعه پژوهش شامل 9 نگاره از شاخصترین نگارههای شاهنامه تهماسبی میشود که با توجه به قابلیتهای تصویری، وفور پیکرنگاری و تنوع شخصیتپردازی، از بخشهای مختلف این نسخه انتخاب گردیدهاند. نتایج، حاکی از آن است که نگارگران شاهنامه تهماسبی، در بازنمایی شخصیتها، بر شدت و اغراق ویژگیها افزوده و به ساختارشکنی و نوآوری توجه داشتهاند. میتوان اذعان داشت ظهور برخی ویژگیهای متمایز در شخصیتپردازی همچون تغییر در تناسبات انسانی، عریانی، اغراق در بازنمایی، کاربست رنگ، نوع جامگان، زاویهدید و جلوههای متافیزیکی، نتیجه جسارتی است که شاه تهماسب با حمایتهای بیدریغش از هنرمندان، به ایشان منتقل نموده است. در نتیجه هنرمندان، ویژگیهای بصری متفاوت و سلیقهی شخصی خود را در آثار به کار بستهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر عصر صفوی؛ مکتب نگارگری تبریز؛ شاهنامهنگاری؛ شاهنامه تهماسبی؛ شخصیتپردازی | ||
| مراجع | ||
|
آریافر، شهریار. 1389. بررسی و مقایسه طراحی لباس و شخصیتپردازی در نگارههای عصر تیموری و صفویه، پایاننامه کارشناسیارشد نقاشی، به راهنمایی مهدی حسینی، دانشگاه هنر تهران. آژند، یعقوب. 1392. نگارگری ایران (پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران). تهران: انتشارات سمت. آژند، یعقوب. 1384. مکتب نگارگری تبریز و قزوین و مشهد. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. احمدی، زهرا و فرامرز نسب، رضا. 1395. ویژگی پهلوانان در شاهنامه، مطالعات ادبیات عرفان و فلسفه،3/2، 45 ـ 58. ارواحی آذر، محمود. 1395. مسکات (جادو یا تبلیغات). تهران: گویش نو. اشرفی،م م. 1367. همگامی نقاشی با ادبیات در ایران، ترجمهی رویین پاکباز. تهران: نشر نگاه. اشرفی،م م. 1386. بهزاد و شکلگیری مکتب مینیاتور بخارا در قرن 16 میلادی. ترجمه نسترن زندی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. اشرفی،م م. 1384. سیرتحول نقاشی ایرانی سده شانزدهم میلادی. ترجمه زهره فیضی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. بئر، ایوا. 1394. پیکر انسان در هنر اسلامی؛ میراث گذشته و تحولات پس از اسلام. ترجمه بهنام صدری. مؤسسه تألیف. ترجمه و نشر آثار هنری «متن» و فرهنگستان هنر. بهدانی، مجید. 1393. بارگاه کیومرث (بررسی تطبیقی عناصر بصری هفت نگاره با موضوع واحد)، نگارینهی هنر اسلامی، 3، 56 ـ 67. پاکباز، رویین. 1379. نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: نشر نارستان. پاکباز، رویین. 1392. دایرةالمعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر. پورمند، فاطمه و موسویلر، اشرف السادات. 1396. تجسم ساختارشکنی: تحلیل رویکردهای ساختارشکن در تصاویر سورئالیستی قرن 20. فصلنامه علمی پژوهشی کیمیای هنر، 22، 34 ـ 47. پیرنیا، حسن. 1388. عصر اساطیری ایران (خطوط برجستهی داستانهای ایران قدیم). تهران: هیرمند. حقایق، آذین و شایستهفر، مهناز. 1393. تقابل خود و دیگری در دو نگارهی شاهنامهی تهماسبی و شاهنامهی شاه اسماعیل دوم (تحلیلی بر مبنای الگوی نشانهشناسی فرهنگی)، فصلنامهی کیمیای هنر، 13، 110ـ 133. دبیرسیاقی، سید محمد، 1396، برگردان روایت گونهی شاهنامهی فردوسی به نثر. تهران: قطره. دهخدا، علی اکبر، 1377، لغتنامه، زیر نظر دکتر محمد معین و دکتر سید جعفر شهیدی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. رابینسن، ب ـ و. 1367. هنر نگارگری ایران. ترجمهی یعقوب آژند. تهران: مولی. رستگار فسایی، منصور. 1381، فردوسی و هویتشناسی ایرانی. تهران: طرح نو. سیوری، راجر، 1380، سلسلههای تاریخ ایران (صفویان). ترجمهی رمضان علی روح اللهی. تهران: مرکز. شایستهفر، مهناز و خزایی، محمد و عبدالکریمی، شهین، بررسی جایگاه اجتماعی زنان و کودکان در دورهی شاه تهماسب صفوی بر اساس تطبیق نگارههای نسخ شاهنامه تهماسبی و هفت اورنگ، مجلهی زن در فرهنگ و هنر، 6 (2)، 1393، 189 ـ 208. صداقت، فاطمه. ۱۳۸۵. شاهنامه شاه تهماسبی شاهکار مصورسازی مکتب تبریز، هنر و معماری، 5، 18ـ 30. طاووسی، ابوالفضل. 1390. کارگاه نگارگری، چاپ دوم. تهران: ناشر شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران. عباسزاده، فاضل و جباری، مهدی. 1394. نقش تمثیلی حیوانات در روند داستانهای شاهنامه، فصلنامهی تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، 26، 111ـ 132. عبداللهیان، حمید. 1381. داستان و شخصیتپردازی در داستان، مجلهی دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 409 ـ 425. غفاریفرد، عباسقلی، نوایی، عباسقلی. 1381. تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه. تهران: سمت. کریم اف، کریم. 1385. سلطانمحمد و مکتب او. ترجمه جهانپری معصومی و رحیم چرخی. تهران: دانشگاه هنر. کنبای، شیلا. 1379. نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی. تهران: دانشگاه هنر. گرابر، اولگ. 1390. مروری بر نگارگری ایرانی. ترجمه مهرداد وحدتی. تهران: متن. معمارباشی اول، بهناز، شخصیتپردازی خان سوم شاهنامه (پیکار رستم و اژدها) در نگارگریهای دوران تیموری، صفوی و قاجار، پایاننامه کارشناسی ارشد تصویرسازی، به راهنمایی محمدمحسن خضری، دانشگاه فردوس مشهد، 1397. مهرکی، ایرج و کمارج، مهسا، 1387. شخصیتپردازی در شاهنامه، فصلنامهی هنر، 77، 46-59. میرصادقی، جمال، 1390، عناصر داستان، چاپ دوم. تهران: سخن. نیکروز، یوسف و احمدیانی، محمد هادی، شیوههای شخصیتپردازی در شاهنامهی فردوسی، ادب حماسی، 18، پاییز و زمستان 1393، 173-191. ولایتی، علی اکبر. 1392. تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر. ولش، آنتونی. 1389. نگارگری و حامیان صفوی. ترجمه روح الله رجبی. تهران: فرهنگستان هنر. یزدانپناه، مریم و حاتم، غلامعلی و سلطانی، سید حسن. 1389. بررسی مکتب نگاری تبریز دوره صفوی باستفاده از نگارههای شاهنامه شاه تهماسب، ماه هنر، 143، 68-77. Bahari, Ebadoll, 1997, Bihzad, Master of Persian Painting, Foreward by Annemarie Schimmel, London, I.B. Tauris Coltd Victoria House.
Canby, Sheila R. 2011, the Shahnama of Shah Tahmasp, New Haven and London, Yale University Press.
Iversen, E. 1955, Canon and Proportions in art, London.
Karimov, Karim, Sultan Mohammad and His School, translated by Jahanpari Masumi and Rahim Charkhi, first edition, Tehran, Art University, 1385.
K, Isbister, 2006, Better Game Characters by Design, a Psychological Approach, San Francisco, Elsevier Inc.
Lauren, Samantha, 2004, Painted Interiors from the Houghton Shahnameh, The Florida State University College of Social Sciences.
M-H, Abrams. 1978. A Glossary of literary terms. London: digireads.
Nieminen, Marika, Psychology in character design Creation of a Character. South-Eastern Finland University of Applied Sciences, April, 2017, p. 74-59 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,238 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,008 |
||