سفالینه زرینفام عصر صفوی: بازشناخت فرم، طرح و مراکز ساخت | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 62، تیر 1401، صفحه 79-95 اصل مقاله (848.84 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5723.2570 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدهاشم حسینی* 1؛ فرزانه فرخ فر2 | ||
| 1دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه نیشابور | ||
| 2استادیار گروه گرافیک، دانشگاه نیشابور | ||
| چکیده | ||
| سفالینه زرینفام از جمله زیباترین انواع سفالینه در تاریخ هنر سفالگری اسلامی محسوب میشود که دوره اوج رواج آن در ایران مربوط به عصر سلجوقی است. بر خلاف نمونههای قرون میانی اسلامی، از زرینفام صفوی در حوزههای کیفیت نقوش تزیینی و نیز مراکز ساخت ظروف، اطلاعات ناچیزی موجود است که همین نکته ضرورت انجام تحقیقات علمی را در این زمینه مطرح میسازد. هدف تحقیق کنونی آن است که مهمترین ویژگیهای فرمی و نقوش تزیینی ظروف زرینفام مزبور را در انطباق با نظرات محققین سفال اسلامی، شناسایی، طبقهبندی و مورد تحلیل قرار دهد و با توجه به این ویژگیها، مناطقی را به عنوان مراکز ساخت آنها پیشنهاد نماید. پرسش محوری تحقیق بدین شکل قابل طرح است که: سفالینه زرینفام صفوی دارای چه ویژگیهای فرمی و تزیینی مغفول مانده ای بوده و باتوجه به این ویژگیها در چه مراکزی تولید می شده است؟ در همین راستا جامعه آماری متشکل از بیست و یک نمونه سفالینه زرینفام این دوره انتخاب و در ابعاد فرمی و تزیینی، به روش توصیفی- تحلیلی مورد مطالعه قرار گرفته است. بنابر مهمترین یافتههای تحقیق، سفالینهها به لحاظ کیفیت رنگی، به سه دسته نقوش زرین بر زمینه سفید، نقوش زرین بر زمینه لاجوردی و دسته ترکیبی با نقوش زرین بر روی لعابهای مجزای سفید و لاجوردی تقسیم میشوند و به لحاظ مضمون نقوش، علیرغم تاثیرپذیری از منظرهپردازی چینی، در نوع و جزئیات نقوش و اسلوب اجرا شیوهای مستقل را نشان میدهند. همچنین تاثیر سبکهای هنری عثمانی و گورکانی در زمینه برخی نقوش تزیینی نیز نشانگر تبادلات هنری بین ایران صفوی و این همسایگان است. در رابطه با مراکز تولید این گونه سفالینه هم باتوجه به شباهتهای فرمی و نقشی با سایر گونه های تولیدی یک مرکز، شهرهای تبریز و مشهد در قرن دهم و شهرهای اصفهان و کرمان در قرن یازدهم هجری، به عنوان مهمترین مرکز تولید سفال زرینفام در عصر صفوی پیشنهاد می شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر سفالگری؛ فن زرینفام؛ فرم و تزیین؛ عصر صفوی | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیم رایگانی داود پاکباز کتج(1397). بررسی نقوش سفالینه های زرین فام و ظروف فلزی دوره سلجوقی و ایلخانی و بازتاب زندگی اجتماعی آن عصر، مجله نگره، شماره 47، صص 45-28
بلر، شیلا و بلوم، جاناتان (1390). هنر و معماری اسلامی 2 (1250 – 1800)، ترجمه یعقوب آژند، انتشارات سمت، تهران
توحیدی فاثق(1387). فن و هنر سفالگری، انتشارات سمت، چاپ ششم، تهران
خزایی، محمد، تأویل نقوش نمادین طاووس و سیمرغ در بناهای عصر صفوی، فرهنگ و هنر «هنرهای تجسمی»، تیر 1386، شماره 26.
چترفیروزه، مهناز(1386). زرین فام هنر یا صنعت، خبرنامهی فرهنگستان هنر، ماهنامه، سال ششم، شماره 52
دهخدا، علی اکبر(1374). لغت نامة دهخدا، دورة جدید، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، تهران
زارعی، محمدابراهیم(1390). باستانشناسی ایران در دوره اسلامی (43 مقاله در بزرگداشت استاد محمدیوسف کیانی)، ناشر: دانشگاه بوعلی سینا، همدان
سلیمانی معز، وحیده(1392)، بررسی سبک تزیینی سفالینه های زرین فام دوره صفوی و قاجاری، اولین همایش ملی باستان شناسی ایران، تهران
سیوری، راجر(1389). ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، انتشارات سحر، تهران
شایان، سیاوش(۱۳۸۴). فرهنگ اصطلاحات جغرافیای طبیعی، انتشارات مدرسه، تهران
فریه، ر. دبلیو(1374)، هنرهای ایران، ترجمه پرویز مرزبان، انتشارات فرزان، تهران
قاسمی، زهرا و شیرازی، علی اصغر(1391). بررسی تاثیرات شیوه های ساخت و تزیین ظروف سفالی و سرامیکی صفوی بر نمونه های ساخته شده در دوره قاجار، نشریه نگره، دوره 7، شماره 24، صص 83-66
کامبخش فرد، سیف الله(1389). سفال و سفالگری در ایران از ابتدای نوسنگی تا دوران معاصر، انتشارات ققنوس، تهران
کونل، ارنست(1380). هنر اسلامی، ترجمه دکتر یعقوب آژند، انتشارات مولی، تهران
کیانی، محمد یوسف و کریمی، فاطمه(1364). هنر سفالگری دوره اسلامی، انتشارات وزارت ارشاد، تهران
کیانی، محمدیوسف(1379). پیشینه سفال و سفالگری در ایران، انتشارات نسیم دانش، تهران
زکی، محمد حسن (1384)، چین و هنرهای اسلامی، ترجمه غلامرضا تهامی، انتشارات فرهنگستان هنر، تهران
محمدزاده میانجی، مهناز(1392). سیر تاریخ زرین فام در جهان، انتشارات سروش با همکاری دانشگاه الزهرا (س)، تهران
محمدی فر، یعقوب و بلمکی، بهزاد(1387). هنر سفالگری در دوره صفویه، بررسی تکنیک و نقشمایه های هنری، نشریه هنرهای زیبا، شماره 35، صفحات 102-93
ناصر خسرو(1356). سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی مروزی، به کوشش سید محمد دبیر سیاقی، انتشارات زوار، تهران
نیستانی، جواد و روح فر، زهره(۱۳۸۹). ساخت لعاب زرین فام، انتشارات آرمانشهر، تهران
نیکخواه، هانیه، شیخ مهدی، علی(1389). رهیافتی به سیاست های فرهنگی ایلخانان در سده سیزدهم/هفتم در واکاوی نقوش سفال های زرین فام ایران، مجله مطالعات هنر اسلامی، شماره 13، صص 129-109
واتسون، الیور(1382). سفال زرین فام ایرانی، ترجمه شکوه ذاکری، انتشارات سروش، تهران
ویلسن آلن، جیمز(1387). سفالگری اسلامی از آغاز تا دوره ایلخانی، ترجمه مهناز شایسته فر، انتشارات موسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران
Bernard, Lewis (1976), the World of Islam. London: Thames and Hudson Ltd.
Fehervari, Geza. (1973), Islamic pottery: A com-prehensive study based on the Barlow collection, London: Faber and Faber limited.
_____________ (2000), Ceramics of the Islamic World in the Tareq Rajab Museum، Kuwait.
Lane, Arthur (1957), Later Islamic Pottery, reper 1971, London.
Mason. R. B.، Golombek.L.( 2003): The Petrography of Iranian Safavid Ceramics، Journal of Archaeological Science 30، 251–261
Oliver Watson، (1985)، Persian lustre ware، London; Boston: Faber and Faber.
Pradell.T.، Molera.J.، Molina.G.، Tite.M.S. (2013) :Analysis of Syrian lustre pottery (12th–14th centuries AD)، journal، Applied Clay Science 82، 106–112.
Pradell.T.، Molera.J.، Smith. A.D.، Tite. M.S. (2008) Early Islamic lustre from Egypt، Syria and Iran (10th to 13th century AD)، Journal of Archaeological Science 35، 2649–2662.
URL 1: http://metmuseum.org/
URL 2: www.louvre.fr/en
URL 3: www.lacma.org/
URL 4: https://www.ashmolean.org/
URL 5: https://www.brooklynmuseum.org/
URL 6: http://www.asia.si.edu/
URL 7: http://www.vam.ac.uk
URL 8: www.britishmuseum.org/ | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,565 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,933 |
||