مطالعه تطبیقی نقشمایه گریفین در ایران و یونان | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 62، تیر 1401، صفحه 173-191 اصل مقاله (942.41 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5250.2482 | ||
| نویسندگان | ||
| بیتا مصباح* 1؛ سارا شادرخ2 | ||
| 1استادیار گروه پژوهش هنر دانشکده هنر دانشگاه سمنان | ||
| 2مربی گروه ارتباط تصویری دانشکده هنر دانشگاه سمنان | ||
| چکیده | ||
| گریفین موجودی است که از ترکیب دو حیوان شیر و عقاب متولد شده و قدرت زمینی شیر را به نیروی آسمانی عقاب پیوند میدهد. این ویژگی، آن را به یکی از کاملترین نمادهای قدرت و پادشاهی تبدیل کرده است. هنرمندان عیلامی برای اولین بار این نقشمایه را ابداع نمودهاند ولی نمونههای آن در اغلب تمدنها ازجمله بینالنهرین، مصر و یونان به کار رفته است. مسئله اصلی پژوهش بررسی تغییرات نقشمایه تحت تأثیر باورهای اسطورهای این دو سرزمین است. اهدف پژوهش عبارتند ازالف- بررسی میزان شباهت ها و تفاوت های ظاهری نقش مایه وب- تحلیل مضامین مرتبط با نقشمایه در این دو سرزمین. در نهایت پژوهش به دو پرسش پاسخ می دهد: 1- شباهت ها و تفاوتهای نقشمایه در ایران و یونان چیست؟ 2 - تأثیر باورهای اساطیری بر شیوههای کاربرد نقشمایه و تغییرات فرمی آن، چیست؟ در این پژوهش 145 نمونه تصویر گریفین با شیوه نمونه گیری "انتخابی هدفمند"، گردآوری و بررسی شده اند. روش پژوهش تحلیل محتواست. در تجزیه و تحلیل داده ها از دو شیوه ماتریسی و تحلیل محدودهای استفاده شده است. نتایج نشان میدهدشکل و مضمون گریفین های یونانی تحت تأثیرفرم و مضمون در گریفین های ایرانی است. از دوره اشکانی بازنمایی گریفین با دهان باز در ایران متداول شده و این شکل در یونان به اصلیترین شکل گریفین تبدیل شده است. در یونان ساخت سردیس گریفین متداول است اما در ایران حکاکی و حجاری آن رواج دارد. گریفین در ایران در بسیاری موارد در کنار پادشاه بازنمایی میشود، همچنین با سمبلهای گیاه زندگی، حلقه بالدار ارتباط مییابد. اما در یونان در کنار ایزدان تصویر شده است. در هر دو تمدن،گریفین قویترین نماد قدرت است. در ایران با ایشنوشیناک و میترا(مهر)، در یونان با آپولو، آتنا و دیونیسوس ارتباط مییابد. این موجود با نمادهای ایزدی مرتبط با خورشید و روشنایی پیوند خورده است و بهعنوان نماد محافظت،روشنایی وخرد شناخته میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گریفین؛ شیر؛ عقاب؛ هنر ایران؛ هنر یونان | ||
| مراجع | ||
|
بلک، جرمی و گرین، آنتونی. (1385). فرهنگنامه خدایان، دیوان و نمادهای بینالنهرین باستان.ترجمه: پیمان متین، تهران: امیرکبیر.
بندهش (1397).گردآوری: فرنبغ دادگی. برگردان: مهرداد بهار. تهران: توس.
بهزادی، رقیه. (1373). قومهای کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
پاکباز،رویین.(1379 ). دایره المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر.
پورداوود، ابراهیم. (1394). اوستا: ج 1- گاثاها، ج 2- یشتها، ج 3- یسنا، ج 4- وندیداد. ویراست جدید: فرید مرادی. تهران: نگاه.
جابر انصاری، حمیده. (1387). نمادشناسی گریفین و سیر تحولات فرمی آن در هنر ایران پیش از اسلام.کتاب ماه هنر، 118: 105-95.
خسروی، عرفان (1395)، شناختنامه جامع دایناسورهای ایران و جهان، تهران: طلایی.
دادور، ابوالقاسم. روزبهانی، رؤیا. (1395). مطالعه تطبیقی جانوران ترکیبی در هنر هخامنشیان و آشوریان. نگره. 18: 33-18
دادور، ابوالقاسم، بیتا مصباح (1391). تأثیر دو فرهنگ هنر هلنی و ایرانی در شکل و تزیینات ریتونهای اشکانی. فصلنامه باغ نظر. دوره ۹. ۲۱: 58-47.
دادور، ابوالقاسم، مبینی، مهتاب (1389)، جانوران ترکیبی در هنر ایران باستان، تهران: الزهرا.
رستمی، مصطفی. موسوی حاجی، سید رسول. افشار، حنان (1398). نقش اسطورههای ایران و یونان در پیکرنگاری بخش قدامی ریتونهای اشکانی نسا. پژوهشهای باستانشناسی. 21: 114-97.
زکریایی کرمانی، ایمان. (1385). بررسی نقوش اساطیری در منسوجات ساسانی. پایاننامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده هنر.
شوالیه، ژان و گربران، آلن. (۱۳۸5). فرهنگ نمادها: اساطیر، رویاها، رسوم. ترجمه: سودابه فضایلی. تهران: نشر جیحون. کوپر، جی.سی. (۱۳۸۶). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمه: ملیحه کرباسیان. تهران: فرهنگ نشر نو.
صراف، محمد رحیم. (1387)، مذهب قوم ایلام، تهران: سمت.
فریه، ر.دبلیو. (1376). هنرهای ایران. ترجمه: پرویز مرزبان. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
کرمی، مهرناز. (1381). بررسی تأثیرات متقابل موجودات افسانهای- ترکیبی دو تمدن کهن ایران و بینالنهرین بر یکدیگر با تأکید بر شکل و معنا. پایاننامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده هنر.
گاردنر، هلن و دیگران. (1374)، هنر در گذر زمان. ترجمه: محمدتقی فرامرزی. تهران: نقش جهان.
ماسون، میخائیل یوگنیویچ (1383). ریتونهای اشکانی نسا. ترجمه: شهرام حیدرآبادیان. تهران: ماکان.
محبی، حمیدرضا. (1377). مطالعه و بررسی نقوش شکار در هنر ایران (تا پایان دوره صفویه). پایاننامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده هنر.
محمودی، فتانه. (1380). بررسی نقوش تزئینی هنر دوره ساسانی بهویژه جامهای فلزی و پارچهها. پایاننامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده هنر.
مصباح، بیتا. (1391). تحلیل ساختارگرایانه نقشمایههای ترکیبی-تخیلی بر روی آثار مکشوفه در فلات ایران، دوران تاریخی (از هزاره هفتم قبل از میلاد تا حمله اسکندر). رساله جهت اخذ درجه دکترا پژوهش هنر. استاد راهنما: علیرضا هژبری نوبری. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده هنر.
مصباح، بیتا. (1391). تحلیل ساختارگرایانه نقشمایههای ترکیبی-تخیلی بر روی آثار مکشوفه در فلات ایران، دوران تاریخی (از هزاره هفتم قبل از میلاد تا حمله اسکندر). رساله جهت اخذ درجه دکترا پژوهش هنر. استاد راهنما: علیرضا هژبری نوبری. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده هنر.
مک کال، هنریتا. (1386). اسطورههای بینالنهرینی. ترجمه: عباس مخبر. تهران: مرکز.
هال، جیمز. (1380). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب. مترجم: رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر.
هینتس، والتر. (1371). دنیای گمشده عیلام، ترجمه: فیروز فیروزنیا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
هینلز، جان. (1384). شناخت اساطیر ایران. ترجمه: ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: نشر چشمه.
ورمارزن، مارتین. (1375). آیین میترا. ترجمه: بزرگ نادرزاده. تهران: نشر چشمه.
Masson, M.E. (1982), The Parthian Rhytons of Nisa, casa eitrice le lettere licosa commissionaria sansoni
Mayor, Adrienne (2000), The First Fossil Hunters: Paleonotology in Greek and Roman Times, princton university press, newjersy.
Furtwaengler, M., Gryps, in Roscher’s lexicon, London: Sidg wick and Jackson.
Gereen, peter (1982), A consice History of Ancient Greece to the Close of the Classical Era, thames and Hudson.
Hinz, Walther (1972), The Lost World of Elam, re -creation of a vanished civilization, translated by Jennifer Barnes, London: Sidg wick and Jackson.
Morgan, Lyvia (2010), An Aegean Griffin in Egypt: The Hunt Frieze at Tell El-D, Egypt and the Levant, Vol. 20: 303-323.
Perrot, George (1976), History of Art in Persia, Charles Chipiez, Tehran: Imperial organization for social services.
Alvarez-Mon, Javier (2010), The Golden Griffin from Arjan in Elam and Persia, Editors: Winona Lake: Eisenbrauns Inc.
Bietak, Manfred (1996), Avaris, The Capital of the Hyksos (Recent Excavations at Tell el-Daba), London: British Museum Press.
Delougaz, P. and Kantor, H.J. (1996), Choghamish: The First Five Seasons of Excavations 1961-1971, New York: Oxford University Press.
Higgins, Reynold (1981), Minoan and Mycenaean Art, New York: Oxford University Press.
Michlits, Christian (2008), The story of Thera: Hellenistic and Roman times, University of wien.
Mostafa Kamal, Samar et.al.(2011), Fantastic Animals Scenes at Beni Hassan, Journal of Arab Universities for Tourism and Hospitality, Vol. 8, Special Issue- Part 1
Osborne, Robin(1998), Archaic and Classical Greek Art,New York: Oxford University Press.
Patch, Diana Craig (2012), Dawon of Egyption Art, New York: the Metropolitan Museum of Art.
Porada, Edith (1965), The Art of Ancient Iran: Pre -Islamic Cultures, with the collaboration of R. H. Dyson, Contributions by C. K. Wilkinson New York: Crown Publishers.
Robertson , Martin(۱۹۹۱),A History of Greek Art, LondonCambridge University Press.
Schmidt E. F. (1957), Persepolis II. Contents of the Treasury and other discoveries, Chicago: University of Chicago Oriental Institute Publications
Wyatt, Nicolas (2009), Identifying and Characterizing the Griffin in Egyptian and West Semitic Tradition1, Journal of Ancient Egyptian Interconnections, Vol.1: 29–39.
Wing, George (2015) Predynastic Egyptian representations of animals: The journey from nature to art and beyond, Durham theses, Durham University. Available at Durham E-Theses Online: http://etheses.dur.ac.uk/11335/
منابع اینترنتی:
URL1: http://www.miho.or.jp/booth/html/artcon/00000822e.htm (Access date 2018/05/15).
URL2: http://www.daimonas.com/pages/griffin.html (Access date 2018/04/20).
URL3: https://collections.mfa.org/objects153046/head-of-griffin (Access date2019/12/13).
URL4: https://collections.mfa.org/objects153049/head-of-griffin (Access date2019/12/13).
URL5: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/255012(Access date 2018/04/20).
URL6: https://www.theoi.com/Thaumasios/Grypes.html (Access date 2018/05/15).
URL7:ttps://www.kunst-fuer-alle.de/~/apollo-on-griffin-vase-painting-greek/index.htm (Access date 2018/05/15).
URL8: https://www.alamy.com/ (Access date 2018/05/15).
URL9: https://www.ashmolean.org/two-dog-palette/ (Access date 2019/11/09).
URL10:https://www.bmimages.com/preview.asp? image=00116340001(Access date2019/12/13).
URL11: http://www.arretetonchar.fr/~/archives/ico/ArtPerseAntique/original(Access date2019/12/13). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,659 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,611 |
||