مطالعه نقوش هندسی و مفاهیم آنها در نسخه مصور سه مثنوی خواجوی کرمانی (کتابخانه بریتانیا، add. 18113) | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از تاریخ 19 بهمن 1399 اصل مقاله (1.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2020.5609.2529 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه شه کلاهی* 1؛ اصغر فهیمیفر2 | ||
| 1دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشگاه تربیت مدرس | ||
| 2استادیار و عضو هیئتعلمی دانشگاه تربیت مدرس | ||
| چکیده | ||
| بنابر نظریه تجلی در دین اسلام، امر مطلق خود را با واسطه اظهار میکند و این واسطهها در هنر و زیبایی، مفهوم نماد به خود میگیرند و از زبان رمز برای بیان مفاهیم و ماهیت باطنی خود استفاده میکنند. هنر اسلامی برای تجلی صور مثالی در هنر، قالب هندسه که خود سنخیتی ذاتی با صور مثالی دارد، را برگزیده است و نقوش هندسی در نگارگری ایرانی میتواند یکی از نمونههای بهرهگیری از هندسه در بازنمایی عالم مثال باشد. نسخه سه مثنوی خواجوی کرمانی(همای و همایون، کمالنامه و روضهالانوار)، کتابخانه بریتانیا add.18113 در سنت نقاشی ایرانی-اسلامی از وجوه مختلف از جمله نقوش هندسی بهکار رفته در نگارهها، بهعنوان الگو و سرخطی تا اواخر قرن دهم هجری دانسته میشود؛ لذا تحقیق و بررسی در این زمینه اهمیت مییابد. ازاینرو هدف از این مقاله معرفی و شناخت الگوهای هندسی موجود در این نسخه و تحلیل مفاهیم عددی آنها براساس نظریه تجلی است. سؤالات عبارتند از: 1. نقوش هندسی بهکار رفته در نسخه مصور سه مثنوی، چه ویژگیهای ساختاری دارند؟؛ 2. براساس نظریه تجلی در هنرهای ایرانی-اسلامی، چه تحلیلهای مضمونی میتوان برای نقوش هندسی این نسخه ارائه کرد؟. این پژوهش از نوع توسعهای و بهشیوه توصیفی–تحلیلی انجام شده است. روش گردآوری اطلاعات اسنادی(کتابخانهای) با استفاده از ابزار فیش است و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات کیفی است. دوازده نقش هندسی در نسخه سه مثنوی بهکار رفته است که بهترتیب برمبنای اعداد 8، 6 و 4 ترسیم شدهاند و تأکید بر این اعداد خاص بهمنظور بیان مضامین و مفاهیم آنها بوده است. در اندیشه اسلامی عدد هشت با عالم مثال در ارتباط است و رمز گذر از عالم محسوس به عالم معقول است. عدد چهار نماد زمین و عالم ملک است. عدد شش یادآور شش روز خلقت است و در عالم کبیر متناظر با جسم و در عالم صغیر معادل شش قوّه حرکت است و عدد کمال و رمز آسمان در نظر گرفته میشود. با توجه به نظام هفت رنگ در رنگشناسی سنتی، رنگ غالب نقوش هندسی این نسخه آبی است که نشان از نیکخواهی، احسان و نفس امّاره است و غالباً در جوار رنگ مکملش، نخودی، قرار گرفته است. همچنین بنا بر تطابق ذاتی ایده و قالب در تمدن اسلامی، اکثر نقوش شش ضلعی که رمز آسمان در نظر گرفته میشوند، با رنگ آبی رنگآمیزی شدهاند و در نهایت منجر به وحدت معنا و قالب میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر اسلامی؛ نگارگری؛ سه مثنوی خواجوی کرمانی؛ نقوش هندسی؛ ساختار و مضمون | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,258 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 813 |
||