سیر تحول نگارههای حمام از نظر ساختاری و تزئینی در سدههای نهم تا یازدهم هجری | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 17، شماره 62، تیر 1401، صفحه 39-55 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5634.2540 | ||
| نویسندگان | ||
| آزیتا بلالی اسکویی* 1؛ پریا زیرک سیما2 | ||
| 1دانشیار گروه معماری، دانشگاه هنر اسلامی تبریز | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. | ||
| چکیده | ||
| گرمابهها که از مهمترین بناها در معماری اسلامی هستند؛ و در طول تاریخ تجلیگر این اصل بودهاند. آثار ادبی گنجینه مهمی برای پرداختن به مباحث ساختاری و تزیئنی در آثار نگارگری گرمابهها ایجاد کرده است. وجود نگارههای متنوع از گرمابهها تاکیدی بر این مدعاست. بنابراین در این نوشتار به منظور بازشناسی و بازخوانی ساختار و تزئینات آن در نگارههای به جا مانده، به بررسی و مقایسه هر یک پرداختهایم. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل ساختار و تزئینات و راهکارهای بکار گرفته شده در نگارههای گرمابههای به تصویر کشیده شده، در این راستا این پرسشها به بحث گذاشته می شوند؛ سوالهای این پژوهش عبارتند از: 1- ساختار اجزا و تزئینات در نگارههای گرمابه بر اساس مستندات و متون تاریخی به چه ترتیب بوده است؟ 2- سیر تحول نگارهها در بین ساختار فضایی و تزئینات هر بخش بر اساس اطلاعاتی که نگارهها به ما میدهند، به چه ترتیب بوده است؟ روش این تحقیق، توصیفی-تحلیلی و روش جمع آوری اطلاعات، کتابخانهای است. دربخش مبانی نظری این پژوهش با بررسی 22 نمونه نگاره از چهار کتاب مخزن الاسرار نظامی گنجوی، شاهنامه فردوسی، مجالسالعشاق و هفت اورنگ جامی صورت گرفته است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که سده یازدهم را میتوان به مثابه نقط عطفی در نمایش ابعاد ساختاری و تزئیناتی در بین نگارههای بجا مانده در نظر گرفت که با وجود بیشترین اشتراکات در آثار به جا مانده در نگارهها و بیشترین افتراقات در تزئینات و جزئیات هر یک از نگارهها داشته که در بعد ساختاری موجود، شباهتهای بسیاری نسبت به بعد تزئیناتی را دارا بودهاند. سیر تحول نگارهها به وسیله کاربرد پرسپکتیو، نمایش افراطی تزئینات و فاصله گرفتن از الگوهای سدههای پیشین رفتهرفته ارتقا یافته و حتی در بخشهایی نوآوریهایی را در نشان دادن تزئینات، ایجاد نموده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نگارگری؛ تزئینات؛ ساختار؛ حمام و گرمابه؛ معماری اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب، 1385، مکتب نگارگری اصفهان، عسکر بهرامی، تهران، انتشارات فرهنگستان هنر، طبع و نشر.
اشتری، مهدی، 1386، هنر مینیاتور سازی و نقاشی ایرانی، تهران، انتشارات گوتنبرگ
المان، مانفرد، 1383، طب اسلامی، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، انتشارات توس.
بابایی، بهزاد، 1386، بررسی جنبه های زیبا شناسی شخصیتها در نقاشی دوره صفویه مجموعه مقالات نگارگری، تهران، انتشارات فرهنگستان هنر
پیرنیا، محمد کریم، 1372، آشنایی با معماری اسلامی ایران، تدوین غلامحسین معماریان، تهران، دانشگاه علم و صنعت ایران.
پارسی، فرامرز، 1383، حمام نوبر طرح پردیسان سازمان میراث فرهنگی کشور، معمار، 101-8: 24.
تفلیسی، حبیش بن ابراهیم، 1390، کفایه الطب، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
تهرانی، فرهاد، پورفتحالله، مائده، قاسمی، زهرا، بررسی تطبیقی نحوه آفرینش فضاهای معماری در آثار نگارگری حمام، نشریه نگره، شماره 26، 1392، ص 60-71.
ثابتی، الهه، معماری حمام در مینیاتور ایرانی، ماهنامه کتاب ماه هنر، شماره 63 و 64، 1382، 133-138.
رحیمیمهر، وحیده، متدین، حشمتالله، مهربانی، مهرزاد، حمامهای سنتی؛حافظ سلامت،عامل درمان، نشریه باغ نظر، شماره 50، 1396، ص23- 38.
رمضانزاده، پروانه، روزنهای بر تحلیل نگارههای هارون الرشید در حمام، اثرکمالالدین بهزاد، نشریه جلوه هنر، شماره 23، 1382، 24-33.
رهنورد، زهرا، 1386، تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی نگارگری، تهران، انتشارات سمت
طبسی، محسن، انصاری، مجتبی، طاووسی، محمد، فخرتهرانی، فرهاد، بازشناسی ویژگیهای کالبدی گرمابههای ایران در دوره صفوی، نشریه هنرهای زیبا، شماره 29، 1386، 49-58.
عمید، حسن، 1335، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات راه رشد.
کیانی، محمد یوسف، 1386، معماری ایران(دوره اسلامی) ، تهران، انتشارات سمت
منفرد، افسانه، 1389، حمام: فرهنگ و معماری، تهران، دانشنامه جهان اسلام، جلد 14، صص 106-120.
نجفی، رشید، عطیه و دیگران،1388، حمام های تاریخی تبریز، تبریز، انتشارات فن آذر
وفائی، زهره، 1391، حمام و نقش آن در فرهنگ عامه آذربایجان، تبریز، انتشارات زینب (س).
Floor, W. “Bathhouses”, Encyclopaedia of Iranica, Vol. 111, (1988), London and New York: Routledge and Kegan Paul. 11-34.
Laurence, B, J.V.S Wilkinson, and Basil Gray. 1931. Persian Miniature Painting. London: Oxford University Press
Welsh, C, 1976, Persian Painting-Five Royal Safavid Manuscripts of the sixteenth century. New York: George Braziller. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,572 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,234 |
||