هندسه در نگارگری به مثابه هنر قدسی در آثار کمالالدین بهزاد | ||
| فصلنامه نگره | ||
| دوره 16، شماره 59، مهر 1400، صفحه 23-41 اصل مقاله (1.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/negareh.2021.5905.2608 | ||
| نویسندگان | ||
| علی اصغر کرم قشقایی* 1؛ حسین اردلانی2 | ||
| 1دانشجوی مقطع دکترای تخصصی رشته پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز | ||
| 2استادیار گروه فلسفه هنر، دانشکده هنر و معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان | ||
| چکیده | ||
| دوره تیموری عصر شکوفایی انواع هنرها در حوزه نگارگری و معماری است. در این دوره نگارههایی مصور شدند که ویژگی بارز آنها پیروی از قواعد هندسی در ایجاد فضاهای خارجی و داخلی یک بنا و تزیینات بهکار رفته در معماری آنها بود. سرنمون نگارگری در این مکتب، کمالالدین بهزاد است. به تصویر کشیدن فضاهای خاص معماری و ترسیم تزیینات مختلف بناها به وسیله هندسه نقوش، از ویژگیهای منحصر به فرد آثار او به شمار میرود. اهداف مقاله پیشرو الف- شناسایی هندسه نقوش بهکار رفته در نگارههای بهزاد و تکرارپذیری آنها در نگاره و نمود آنها در معماری، ب- شناسایی هنر قدسی به واسطه حضور هندسه نقوش در آثار بهزاد است. لذا سؤالهای این تحقیق عبارتاند از: 1- بهزاد تا چه اندازه از نقشمایههای هندسی در نگارههایش بهره جسته است؟ 2- در کدام یک از نگارههای بهزاد، هندسه نقوش به صورت مستقل عمل کرده و برای نشان دادن ذات اقدس الهی به طور بصری بیان شده است؟ روش تحقیق به شیوه توصیفی-تحلیلی بر مبنای استدلال تطبیقی بوده و شیوه تجزیه و تحلیل اطلاعات، کیفی و با رویکرد استقرایی میباشد. روش جمعآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای- اسنادی به دست آمده و چارچوب نظری تحقیق بر آراء فلاسفه سنتگرا و عرفا تکیه دارد. نتایج تحقیق نشان میدهد هر جا نگارهای که مفهومی الهی و یا عارفانه در خود دارد، آکنده از هندسه است. در این نگارهها، هندسه اهمیت بیشتری پیدا میکند به طوری که لزوم وجود هندسه، مهیای ظهور میشود. پس آن وجهی از معماری که در نگارگری بهزاد آمده است، جنبهی قدسی بودن معماری اسلامی را نشان میدهد. با این اوصاف میتوان نگارههای «گریز حضرت یوسف(ع) از زلیخا» و «حضرت محمد(ص) و صحابههایش» را از لحاظ آکنده بودن از نقوش هندسی و مستقل بودن این هندسه نقوش، نوعی هنر قدسی دانست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر قدسی؛ هندسه نقوش؛ نگارگری؛ بهزاد؛ معمارگونگی | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب، 1395، نگارگری ایران (جلد اول)، تهران، نشر سمت.
آژند، یعقوب، اسلوب سیاهقلم در نگارگری ایران، نشریه هنرهای زیبا، شماره 30، 1386، ص 99- 106.
اتینگهاوزن، ریچارد و گرابار، الگ، 1378، هنر و معماری اسلامی، ترجمه یعقوب آژند، تهران، نشر سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
افلاطون، 1367، دوره آثار افلاطون- رساله تیمائوس، جلد سوم، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران، گلشن.
اکبری، فاطمه، شواهد قرآنی هندسه حاکم بر آثار هنر و معماری اسلامی، مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، شماره 77، 1397، 561- 578.
اکبری، فاطمه، بازاندیشی تناسبات هندسی خلقت در آثار هنر و معماری اسلامی، مدیریت شهری، شماره 44، 1395، ص 106- 123
السعید، عصام و پارمان، عایشه، 1376، نقشهای هندسی در هنر اسلامی، ترجمه مسعود رجبنیا، تهران، سروش.
بلخاریقهی، حسن، 1394، قدر، نظریه هنر و زیبایی در تمدن اسلامی، تهران، نشر سازمان تبلیغاتاسلامی، حوزه هنری سوره مهر.
بورکهارت، تیتوس، 1376، ارزشهای جاودان هنر اسلامی، ترجمه سیدحسین نصر، مبانی هنر معنوی، گردآوری علی تاجدینی، چاپ دوم، تهران، حوزه هنری.
بورکهارت، تیتوس، 1365، هنر اسلامی، زبان و بیان، ترجمه مسعود رجبنیا، تهران، سروش.
بورکهارت، تیتوس، 1369، هنر مقدس، اصول و روشها، ترجمه جلال ستاری. چاپ دوم، تهران، سروش.
بورکهارت، تیتوس، نظری به اصول و فلسفه هنر اسلامی. ترجمه غلامرضا اعوانی. جاودان خرد، شماره 2، 1355، ص 18- 30.
بهروزیپور، حسین، صورت، بیان و معنا در نگارگری ایران بر پایه دیدگاههای دینی و عرفانی تیتوس بورکهارت و سیدحسین نصر، مطالعات باستانشناسی پارسه، شماره 10، سال سوم، 1398، ص 127- 148.
بهزاد، کمالالدین، 1386، مجموعه مقالات همایش بینالمللی کمالالدین بهزاد، چاپ دوم، تهران، فرهنگستان هنر.
پاکباز، روئین، 1385، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران، زرین و سیمین.
راسل، برتراند، 1373، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه دریا بندری، جلد اول، تهران، نشر پرواز.
راکسبرگ، دیویدجی، کمالالدین بهزاد و نقش او در نگارگری ایران. ترجمه مریم پزشکیخراسانی، فصلنامه هنر (57)، 1382، ص 61- 80.
ریاحی، محمدامین، 1352، مرصادالعباد، تهران، انتشارات علمیفرهنگی.
زمرشیدی، حسین، مسجد بینظیر جامع گوهرشاد و هنرهای قدسی معماری، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره 6، 1390، ص 17- 32.
ساداتیزرینی، سپیده و مراثی، محسن، بررسی چگونگی تأثیرگذاری عرفان اسلامی در شکلگیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی، فصلنامه تحلیلی پژوهشی نگره، شماره 7، 1387، ص 92- 105.
شایستهفر، مهناز و سدرهنشین، فاطمه، تطبیق نقوش تزیینی معماری دوره تیموری در آثار کمالالدین بهزاد با تأکید بر نگاره گدایی بر در مسجد، فصلنامه تحلیلی پژوهشی نگره، شماره 25، 1392، ص 19- 38.
شوان، فریتیوف، زیباشناسی و رمزپردازی در هنر و طبیعت، ترجمه الف. آزاد، نقد و نظر، شماره 15 و 16، 1377، ص 127- 136.
شیرازی، علی اصغر، شکوه معماری در آثار کمال الدین بهزاد، هنرنامه، 18، 1382، ص 99- 118.
فرشتهنژاد، مرتضی، 1356، گرهسازی و گرهچینی در هنر معماری ایران، تهران، انجمن آثار ملی.
فغفوری، رباب و بلخاریقهی، حسن، نمود کتیبههای معماری در نگارههای ایرانی، تحلیلی بر نمونههای مکتب هرات و آثار بهزاد، فصلنامه پژوهشهای معماری اسلامی، شماره 11، 1395، ص 111- 128.
کربن، هانری، 1387، انسان نورانی در تصوف ایرانی، ترجمه فرامرز جواهرینیا، تهران، آموزگار خرد.
کفشچیانمقدم، اصغر و یاحقی، مریم، بررسی عناصر نمادین در نگارگری ایران، فصلنامه علمیپژوهشی باغ نظر، شماره 19، 1390، ص 65- 76.
گنون، رنه، 1384، سیطره کمیت و علائم آخرالزمان، علی محمد کاردان، چاپ سوم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
لولر، رابرت، 1368، هندسه مقدس، فلسفه و تمرین، ترجمه هایده حایری، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ماهرالنقش، محمود، 1361، کاشیکاری ایران (جلد اول)، تهران، نشر موزهی رضا عباسی.
ماهرالنقش، محمود، 1361، کاشیکاری ایران (جلد دوم)، تهران، نشر موزهی رضا عباسی.
ماهرالنقش، محمود، 1361، کاشیکاری ایران (جلد سوم)، تهران، نشر موزهی رضا عباسی.
ماهرالنقش، محمود، 1381، میراث آجرکاری ایران، تهران، سروش (انتشارات صدا و سیما).
نجیباوغلو، گلرو، 1389، هندسه و تزیین در معماری اسلامی، ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی، تهران، روزنه.
نصر، سیدحسین، عالم خیال و فضا در مینیاتور ایرانی، فصلنامه هنر، شماره 26، 1373، ص 79- 86.
نوروزیطلب، علیرضا، جستاری در مبانی نظری هنر و مفاهیم نگارگری ایرانی، هنر بهار، شماره 39، 1378، ص 86- 106. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,259 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,801 |
||
