انسان به مثابه یک امت در قرآن کریم(مطالعه موردی آیات 123 - 120 سوره نحل) | ||
| فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی | ||
| مقاله 9، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5، مرداد 1399، صفحه 245-270 اصل مقاله (339.88 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/nic.2021.13932.1065 | ||
| نویسندگان | ||
| کوثر قاسمی1؛ فتحیه فتاحی زاده* 2؛ حبیب الله بابایی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهراء، تهران، جمهوری اسلامی ایران. | ||
| 2استاد رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهراء، تهران، جمهوری اسلامی ایران | ||
| 3استادیار مطالعات اجتماعی و تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، جمهوری اسلامی ایران | ||
| چکیده | ||
| امت، ابرنظام مناسبات انسانی در قرآن کریم و فراتمدنی بینظیر است. با این حال در آیه 120 سوره نحل، حضرت ابراهیم(ع)به تنهایی امت نامیده شده است. ظرفیت امت در قالبهای «یک فرد» و «نظام انسانی»، این سوال را به ذهن میآورد که یک انسان چگونه میتواند در قالب یک امت، نقشآفرینی کند؟ بدین منظور و برای استخراج ویژگیهای امتی حضرت ابراهیم(ع)، تفاسیر فریقین درباره آیات 123-120 سوره نحل، به روش تطبیقی بررسی شدند. امت در قرآن کریم در دو سطح «نظام امتی» و « فرد امتی» معرفی شده است. از میان همه ویژگی های حضرت ابراهیم(ع)، ملت حنیف ابراهیمی، ویژگی منحصر به فرد حضرت ابراهیم(ع) است که به نظر میرسداین ویژگی در کنار ویژگیهایی نظیر «قانتا لله»، « لم یک من المشرکین» و «شاکرا لانعمه» ایشان را به مقام امت رسانده است. ملت حنیف ابراهیمی، خاستگاه عقلانی نظام فراتمدنی امت است که مرزهای زمانی، مکانی و نژادی را در هم نوردیده و همه انسانهای حق-گرای عالم در هر زمان و مکان و با هر دین الهی را دربرمیگیرد. از سوی دیگر گستره عظیم وجود ابراهیم(ع)در قالب امت، با ارتباط میان منهای علوی انسانها، قلبهای انسانهای حقگرای عالم را به سوی امت، سوق میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن کریم؛ امت؛ ابراهیم(ع)؛ من علوی؛ من سفلی | ||
| مراجع | ||
|
آلوسی، سید محمد(1415ه.ق)، روح المعانی فی تفسیرالقرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه. ابندرید، محمدبنالحسن(1988م)، جمهرة اللغة، بیروت: دارالعلم للملایین. احمدی، ظهیر(1388)، مفهومشناسی امت درقرآن و اجتماع، پژوهشنامه علوم و معارف قرآنکریم، سال اول، شماره دوم، صص68-47. بابایی، حبیبالله(1399)، تنوع و تمدن در اندیشه اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. بابایی، حبیبالله(1388ش)، جستاری نظری در باب تمدن، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. بابایی، حبیبالله(1398)، درآمدی بر «یاس» و «امید» در فراز و فرود تمدن اسلامی(رویکرد الهیاتی و تاریخی)، دوفصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، سال دوم، شماره دوم، صص205- 222. بابایی، حبیبالله(1394ش)، کاوشهای نظری در الهیات و تمدن، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. پیروزمند، علیرضا و خورشیدی، محمد(1398)، مؤلفههای ساختاری تمدنسازی اسلامی(با رویکرد آینده پژوهی)، دوفصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، سال 1398، شماره اول، صص358-329. تقوی، هدیه(1399)، کنش گفتمانی حضرت ابراهیم(ع) با مخالفان در قرآن کریم(براساس طبقه بندی کنشهای گفتاری سرل)، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال هفدهم، شماره دوم، صص31-1. سید بن قطب، ابن ابراهیم شاذلی(1412ه.ق)، فی ظلال القرآن، بیروت-قاهره: دارالشروق. طباطبایی، محمدحسین(1417ه.ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسینحوزه علمیه قم. عبدالباقی،محمدفواد،(1431ه ق)، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، قاهره، دارالکتب المصریه. فخررازی، محمدبنعمر(1420)، التفسیرالکبیر(مفاتیح الغیب)، بیروت: داراحیاء التراث العربی. فراهیدی، خلیل بن احمد(1409ه.ق)، کتابالعین، قم: نشرهجرت. قرائتی، محسن(1383ش)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن. قاسمی، کوثر؛ فتاحیزاده، فتحیه و بابایی، حبیبالله(1398)، امت، فراتر از تمدن در آینه قرآن، فصلنامه فلسفه و الهیات نقد ونظر، سال بیست و چهارم، شماره سوم، صص 54 – 31. قرشی، علی اکبر(1371ش)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه. مرتضی زبیدی، محمد بن محمد(1414ه.ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر. مصطفوی، حسن(1430ه.ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت-قاهره-لندن: دارالکتبالعلمیه. مصلاییپور، عباس و پروینی، ایوب(1396)، بررسی تطبیقی مفهوم امت با تکیه بر آرای تفسیری مفسران، مطالعاتتفسیری، سال هشتم، شماره29، صص104-91. مکارمشیرازی، ناصر(1374ش)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتبالاسلامیه. مطهری، مرتضی(1392)، انسانشناسی قرآن، تهران: صدرا | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,869 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 770 |
||