تحلیل تطبیقی میان عقلانیت و خلاقیت تمدّنی در دو پارادیم مدرن و اسلامی (مبتنی بر حکمت متعالیه) | ||
| فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی | ||
| مقاله 8، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5، مرداد 1399، صفحه 211-244 اصل مقاله (693.72 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/nic.2021.5474.1026 | ||
| نویسندگان | ||
| شهرام باسیتی1؛ سعید اشیری* 2 | ||
| 1استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، جمهوری اسلامی ایران. | ||
| 2کارشناس ارشد، مطالعات فرهنگی، دانشگاه پیام نور، دامغان، جمهوری اسلامی ایران | ||
| چکیده | ||
| عقلانیت، توان و استعدادی انسانی است در خدمت کشف و بهکارگیری قواعد و قوانین در جهان اجتماعی و پیامد و نتیجهی آن تثبیت و پایداری زندگی اجتماعی است و خلاقیت نیز استعداد و توانمندی انسانی است برای تغییر و تحول در جهان اجتماعی. تلقی از فرهنگ و نظریهی فرهنگی، تعیینکنندهی معنا و نظریهی تمدنی خواهد بود؛ و هم در نظریههای فرهنگی و هم تعاریف و نظریهها دربارهی تمدن، دوگان خلاقیت ــ عقلانیت برجسته و مهم بوده است. در پارادایمهای مدرن تفاسیر مختلفی از این دوگان طرح شده است. تحلیل این نظریهها و مهمتر از آن، صورتبندی مفهومی و تحلیلی از این دوگان مبتنی بر اندیشههای پارادایمی و بنیادین در حکمت متعالیه، مسیر و چهارچوب مفهومی نوینی را برای نظریهپردازی در حوزهی تمدن نوین اسلامی خواهد گشود. در این مقاله، با طرح چکیدهی دیدگاههای حکمت متعالیه دربارهی هستی جامعه و نسبت فرد با جامعه، ساحات اندیشهی اجتماعی متعالیه، هستی فرهنگ و تمدن، پیدایی و تداوم فرهنگ و تمدن و اصالت رفتار یا کنش انسانی، نهایتاً برآیند نظریهای دربارهی دوگان خلاقیت و عقلانیت با رهیافت حکمت متعالیه طرح شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خلاقیت؛ عقلانیت؛ تمدن نوین اسلامی؛ نظریهپردازی؛ حکمت متعالیه | ||
| مراجع | ||
|
استنفورد، مایکل(1382)، درآمدی بر فلسفهی تاریخ، ترجمه احمد گل محمدی، تهران: نی. ایمان، محمدتقی و کلاته ساداتی، احمد(1392)، روششناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ایمان، محمدتقی(1391)، فلسفهی روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. بینش، عبدالحسین(1388)، آشنایی با تاریخ تمدن اسلامی، قم: زمزم هدایت. پارسانیا، حمید(1391)، جهانهای اجتماعی. قم: کتاب فردا. پیروزمند، علیرضا و خورشیدی، محمد(1398)، مؤلفههای ساختاری تمدنسازی اسلامی (با رویکرد آیندهپژوهی). مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 2 (1)، 329-358. توین بی، آرنولد(1376)، خلاصهی دورهی دوازده جلدی بررسی تاریخ تمدن، ترجمه محمدحسین آریا، تهران: امیرکبیر. جوادی آملی، عبدالله(1393)، تسنیم (تفسیر قرآن کریم). قم: نشر اسراء. جهانبین، فرزاد(1398)، درسگفتار تمدن نوین اسلامی (اولین دورهی تربیت مدرس تمدن نوین اسلامی). انتشارات آفتاب توسعه. خانی، ابراهیم(1395)، جامعهشناسی متعالیه (هستیشناسی حیاتهای اجتماعی بر مبنای فلسفه و عرفان اسلامی)، جلد 1. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (علیهالسلام). خسروپناه، عبدالحسین، پناهی آزاد، حسن(1388). نظام معرفتشناسی صدرایی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهی اسلامی. دکارت، رنه(1361)، تأملات در فلسفهی اولی. ترجمهی دکتر احمد احمدی. تهران: نشر مرکز دانشگاهی. دورانت، ویل(1365)، مشرقزمین گاهواره تمدن، ترجمه احمد آرام، ع. پاشایی، امیرحسین آریانپور، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی. رجبی، احمد(1391)، تحویل هستی به آگاهی، مفهوم حقیقت در ایدئالیسم پس از کانت. سورهی اندیشه، شهریور و مهر 1391، شمارهی 62 و 63، صص 182 – 185. ریتزر، جورج(1391)، نظریهی جامعهشناسی در دوران معاصر. ترجمهی محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی. سیدمن، استیون(2004م). کشاکش آرا در جامعهشناسی. ترجمهی هادی جلیلی. تهران: نشر نی، چاپ دهم (1398). صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)(1354)، المبدأ و المعاد، تهران: چاپ جلالالدین آشتیانی. صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)(1362). رسائل فلسفی، قم: چاپ جلالالدین آشتیانی. صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)(1367)، شرح اصول الکافی (جلد ۲). تصحیحِ محمد خواجوی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه). صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)(1386)، الشواهد الربوبیة فی المنهاج السلوکیة، با حواشی حاج ملاهادی سبزواری، قم: چاپ جلالالدین آشتیانی. صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)(1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، لبنان: بیروت. طباطبائی، سید محمدحسین (1361)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: جامعهی مدرسین حوزهی علمیهی قم. طریحی، فخرالدین بن محمد(1079ق). مجمع البحرین. به تحقیق احمد حسینی اشکوری. تهران: مکتبة المرتضویة (1375). غلامی، رضا(1395). درنگی در دو راههی اسلام و غرب در اندیشه پیشرفت. دومین همایش ملی تمدن نوین اسلامی (چیستی، چرایی و چگونگی). اسفندماه 1395. گولد، جولیوس و ویلیام کولب(1376). فرهنگ علوم اجتماعی، تهران: مازیار. گیدنز، آنتونی(1384). مسائل محوری در نظریهی اجتماعی. ترجمهی محمد رضایی. تهران: انتشارات سعاد. لبخندق، محسن(1397)، حدوث جسمانی جوامع و بقای فرهنگی آنها. قبسات، شمارهی 87، بهار 1397، صص 243 – 272. لوکاس، هنری(1366)، تاریخ تمدن، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، تهران: کیهان. مطهری، مرتضی(1391)، فلسفهی تاریخ (مجموعهی آثار، جلد 4). تهران: انتشارات صدرا. معماری، زهره و طالبزاده، حمید (1394)، رفلکشن و سیر تطور مفهومی آن در تفکر فیشته. نشریهی فلسفه، سال 43، شمارهی 1، بهار و تابستان 1394، صص 97 – 115. مولایی، یوسف(1384)، حاکمیت و حقوق بینالملل. تهران: علم. مهاجرنیا، محسن(1387)، روش تفکر سیاسی در حکمت متعالیه. در: روششناسی دانش سیاسی در تمدن اسلامی (به کوشش: داود فیرحی). قم: بوستان کتاب، چاپ دوم. ولایتی، علیاکبر(1382)، پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، تهران: وزارت امور خارجه. های، کالین(1378)، ساختار و کارگزار. در: روش و نظریهی علوم سیاسی. دیوید مارش و جری استوکر. ترجمهی امیرمحمد حاجی یوسفی. تهران: انتشارات پژوهشکدهی مطالعات راهبردی. Taylor, M. A., & Callahan, J. L. (2005). Bringing Creativity into Being: Underlying Assumptions That Influence Methods of Studying Organizational Creativity. Advances in Developing Human Resources, 7(2), 247-270 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,287 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 760 |
||
