بررسی تطبیقی آرایهها در مساجد جامع ورامین و نایین | ||
| فصلنامه نگره | ||
| مقاله 4، دوره 9، شماره 29، 1393، صفحه 45-61 اصل مقاله (1.37 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| شیدا خوانساری* 1؛ محمد نقیزاده2 | ||
| 1دانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، استان تهران، شهر تهران. | ||
| 2استادیار دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، استان تهران، شهر تهران. | ||
| چکیده | ||
| هنرهای سنتی نظیر گچبری، کاشیکاری و آجرکاری در معماری ایرانی خصوصاً در مساجد جایگاه ویژهای دارند. از سویی از زمان پیدایش اسلام در ایران شاهد دگرگونی گسترده در شکل، محتوا، شیوه و محل اجرای آنها میتوان بود. به جهت یافتن روند این تحولات، مسجد جامع نایین ـ بهعنوان نمونهای از مساجد نخستین دورۀ اسلامی ـ با آرایههای باشکوه گچبری و مسجد جامع ورامین ـ از یادگارهای برجامانده پس از حملۀ مغولان ـ از اولین بناهایی که کاربرد رنگ در آجرکاریهای نفیس آن اتفاق افتاد، گزینش شدند تا با مقایسۀ تطبیقی آرایهها و تغییرات آن گمانهزنی در مورد نقش بستر اجتماعیـمذهبی در ظهور این دگرگونیها (در بازۀ زمانی چهارصدساله بین قرن چهارم تا هشتم) بررسی شود. این پژوهش به روش تاریخیـتحلیلی با بررسی اسناد کتابخانهای و مطالعات میدانی به گردآوری دادهها پرداخته و پس از تحلیل و جمع بندی، به نتیجهگیری در مورد چگونگی تغییرات در شیوۀ اجرا (گچبری به آجر و کاشیکاری رنگی)، محتوای شکلیـ معنایی (نقوش طبیعی گیاهی به اشکال هندسی پیچیده و اسلیمی)، مضمون کتیبهها (از آیات قرآن به اسامی مقدس امامان و احادیث و ادعیه) و محل کاربرد آرایهها (گسترش از فضای داخلی مجاور محراب به فضاهای بیرونی) اقدام کرده است. همچنین تأثیرگذاری ثبات سیاسی بر کالبد مساجد و تبدیل آن به بنایی حکومتی، نقش مغولان بر معماری مساجد (نظیر الگوبرداری فرم و آرایههای گنبد از چادرهای مغولان) و ظهور و تقویت تفکرات شیعی در آرایههای خوشنویسی جهت تأکید حکومت وقت بر مذهب رایج از اهم یافتههای قابل ذکر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کاشیکاری؛ گچبری؛ مسجد جامع نایین؛ مسجد جامع ورامین؛ معماری اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,772 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 9,007 |
||