منزلت عقل فقهی در تمدن سازی نوین اسلامی | ||
| فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی | ||
| مقاله 2، دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مهر 1398، صفحه 1-26 اصل مقاله (396.06 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22070/nic.2020.1086 | ||
| نویسنده | ||
| سید محمدحسین متولی امامی* | ||
| دکتری دانش اجتماعی مسلمین موسسه امام خمینی (ره) | ||
| چکیده | ||
| عقل در روایات و آیات اسلامی مخلوق خداوند معرفی شده و حجت درون انسان است. عقل وسیله رسیدن انسان به عبودیت و مهمترین بخش وجود آدمی در جهان خلقت است. عقل در فقه اسلامی، هرچند به عنوان منبع حکم شرعی معرفی میشود، اما هیچ گزارش دقیقی از جایگاه آن در فقه اسلامی در دست نیست. در عرصه تمدنسازی نوین اسلامی، عقل نقشی بس مهمتر از فقه فردی پیدا میکند و در این مرحله، بیتوجهی به این ابزار اساسی فهم شریعت و عدم توجه به منزلت آن در هندسه تمدنسازی اسلامی، یا آدمی را به ورطه اخباریگری سوق میدهد و یا از سوی دیگر حجیت دستگاه فقاهت تمدنساز، تمام نخواهد بود. این نوشتار در پی آن است که اجمالاً جایگاه عقل فقهی را در عرصه تمدنسازی نوین اسلامی روشن نماید. به نظر میرسد برای ورود فقه به عرصه تمدنسازی نوین اسلامی، باید عقل، علاوه بر شئونی که در فقه رایج دارد، حداقل به پنج شکل دیگر ایفای نقش کند: تحلیل اجتماعی احکام، درک مصالح تحسینی، مجال عدم تعبّد در شئون حکومت، درک نظاموار شریعت و کشف نقطه ثقل تصرف. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عقل فقهی؛ عقل متعبد؛ عقل سکولار؛ فقه تمدنساز؛ تمدن نوین اسلامی؛ مصالح تحسینی و حاجی؛ نظامسازی فقهی | ||
| مراجع | ||
10. خویی سید ابوالقاسم (1417ق)، مصباح الفقاهه، تقریر میرزا محمدعلی توحیدی، مؤسسه انصاریان للطباعه و النشر، قم، طبعه الرابعه. 11. صدر، محمدباقر،(1375ش)، اقتصادنا، ایران، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول،. 12. ــــــــــــ ،(1401ق)، المدرسة الاسلامیة، تهران،: انتشارات مدرسه اعتماد الکاظمی، چ1. 13. عاملى، محمد بن حسن،(1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، تصحیح مؤسسة آل البیت(ع)، قم، مؤسسة آل البیت (ع)، چ1. 14. علیدوست، ابوالقاسم،(1395)، «حکم اولیه فعل هنر و بررسی احکام عارضی آن» در: مجموعه مقالات همایش ملی فقه هنر، به کوشش: سید محمدحسین نواب، مهدی همازاده ابیانه، هادی جهانگشای اباجلو زیر نظر ابوالقاسم علیدوست، قم، مدرسه اسلامی هنر، چ1. 15. ــــــــــــ ، (الف)(زمستان1394)، «چیستی و روششناسی فقه امنیت و فقه امنیتی»، حکومت اسلامی، شماره 78. 16. ــــــــــــ ،(ب) (1394)، مصادر فقه (عقل و عرف)، مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، چ1. 17. ــــــــــــ ،( بهار وتابستان 1379)، مقاله فقه و عقل، مجله قبسات، ش 15 و 16. 18. ــــــــــــ ،(1381)، فقه و عقل، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ1. 19. ــــــــــــ ،(1388)، فقه و مصلحت، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ1. 20. غزالی، (1364)، المستصفی من علم الاصول، قم، انتشارات رضی، چ1. 21. الفیاض، محمدابراهیم،(بیجا)، محاضرات فی اصول الفقه (تقریرات درس آیتالله خوئی)، ج3، انتشارات امام موسی صدر. 22. متولیامامی، سید محمدحسین، (1394)، جستارهای نظری در باب تمدن اسلامی، قم، نشر معارف، چ1. 23. ــــــــــــ ، (1395)، بحران تمدنی ایران معاصر، قم، نشر معارف، چ1. 24. مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام، تدوین نگارش، عبدالحکیم سلیمی، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی(ره)، چ1. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,048 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 905 |
||
